Startpagina
Geschiedenis tot 1900
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
Monumenten buitenstad
Kerk, Klooster, Graf
Scholen
Straten en Pleinen
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
    Treinstations
    Tram & Trolley
    Eerste auto 1896
    Vliegtuigongeluk 1910
    Havenkraan
    Rijnloop
    Rijnbrug
    Hanzeweg
    Hessenwegen
Kaarten en Plattegronden
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap

Eerste auto in Nederland




Naar boven

Aan het begin van de Rijnkade, bijna onder de Nelson Mandelabrug, staat een gedenksteen. Naast een afbeelding van een Benz Victoria (Daimler Viktoria) vertelt de tekst dat op de Rijnkade in 1896 de allereerste auto in Nederland reed.

Om deze gebeurtenis te herdenken, werd in 1996 de gedenksteen geplaatst. Burgemeester Paul Scholten nam toen, als onderdeel van de festiviteiten van de Stichting 100 Jaar Automobiel, plaats in een gerestaureerde Benz Victoria en reed daarmee een rondje door de stad.


 

Rijnkade en Oude Haven rond 1896 Hier werd de auto van Zimmermans afgeleverd. De gedenksteen staat ongeveer ter hoogte van de 'R' van Roermondsplein.



Naar boven

Adolphe Zimmermans

De auto was voor de Haagse fotograaf Adolphe Zimmermans, die eigenlijk B.E.A. van Varseveld heette. Zimmermans werd in 1858 in Den Haag geboren als zoon van de naaister Maria van Varseveld. Hij werd in de burgelijke stand ingeschreven als Bernard Eugène Adolphe van Varseveld. Maria trouwde zeven jaar later met J.B. Temmerman, die Bernard als zijn zoon erkende. Daarmee kreeg de jongen in 1865 dus Temmerman als achternaam. Toen hij fotograaf werd, veranderde hij zijn naam in Adolphe Zimmermans. De reden daarvan is onduidelijk. Hij signeerde zijn fotoportretten soms ook wel met ‘Monsieur Adolphe’. Hij was een vooraanstaand fotograaf, die tot in de hoogste kringen werk had. Hij maakte bij voorbeeld de portretten van koningin Wilhelmina die in 1898 voor de postzegels met haar beeltenis werden gebruikt. Zimmermans trouwde, had geen kinderen en stierf in 1922.

Zimmermans had de auto bij de firma Benz en Co in Mannheim besteld. Daarbij was hij niet over één nacht ijs gegaan. Nadat hij in de bladen had gelezen over een 'mobiel zonder paard', bestelde hij eerst een catalogus. Dan vraagt hij in februari 1896 aan het gemeentebestuur van ’s Gravenhage vergunning om met een automobiel te mogen rijden. Op 7 maart 1896 antwoordde de Haagse hoofdcommissaris van politie dat zulk een vergunning volgens hem niet vereist is. Vervolgens bestelt Zimmermans de Benz Victoria.
Fabrikant Benz en Co liet de auto op 18 mei 1896 afleveren in Arnhem. Adolphe Zimmermans haalde de wagen niet zelf op. Nog op de dag van aflevering reed zijn chauffeur de auto van Arnhem naar Utrecht. Daar nam Zimmermans het stuur over en reisde op 19 mei van Utrecht via Leiden naar Den Haag.
Op 16 juni 1896 verzocht Zimmermans B & W van Den Haag vervolgens om toestemming in zijn tuin een soort stenen kast te mogen laten metselen om benzine in te bewaren. In dat verzoek meldde hij dat die benzine was bestemd voor gebruik buitenshuis, namelijk voor zijn eveneens buitenshuis geplaatste motorwagen Een inspecteur van de bouwpolitie adviseerde B & W de vergunning te verlenen, onder meer omdat “adressant thans benzine koopt zonder enige controle en daar mee heen en weer loopt".
Zimmermans was een echte autoliefhebber: na zes jaar te hebben rondgereden in de Benz Victoria kocht hij in 1902 een Peugeot.


 

Adolphe Zimmermans



Naar boven

Eerste auto in Arnhem?

Dit is jarenlang het verhaal geweest over de eerste auto in Nederland. Eerder berustte de claim van ‘eerste auto’ bij notaris J.P. Backx (1849-1910) uit Wieringerwaard. Hij haalde in september 1896 zijn Daimler Victoria (geïmporteerd door Willem Remmers) af van het Amsterdamse Weesperstation. Vervolgens reed de wagen met de koetsier van Backx als chauffeur onder politiebegeleiding door de stad en via Purmerend, Alkmaar en Schagen naar de Wieringerwaard. Backx werd later de eerste voorzitter van de Nederlandsche Automobiel Club, die later, met de K van Koninklijke, KNAC werd. Een jaar later, op 22 juli 1897, schreef men nog over deze rit in het Algemeen Handelsblad: 'Een zonderling voertuig ( . . .) dat met gepaste bewondering werd aangegaapt, bewoog zich gisterenmorgen langs de Nieuwezijds Voorburgwal, waarschijnlijk ook door andere straten. 't Ding, dat verre van sierlijk was, had de snelheid van een paard in zeer matigen draf, en valt niet beter te vergelijken dan met een bedstee op wielen.'

Zimmermans was met zijn auto Bakx dus echter drie maanden voor, maar de postie van Backx verklaart wel waarom hij jarenlang als primeurbezitter was aangemerkt.

Naar aanleiding van het honderdjarig bestaan van de auto in Nederland doken er rond 1996 meerdere publicaties op. Daarin kwam ook een artikel van 16 oktober 1896, n.a.v. de autorit van Backx, voor uit de krant Het Nieuws van den Dag:
'Naar aanleiding van ons bericht van 14 dezer, dat een inwoner der gemeente Wieringerwaard een automobile in gebruik heeft genomen, schrijft men ons uit Tilburg, dat de Heer Jos. Bogaers-Swagemakers, aldaar, reeds sedert het vorige jaar in het bezit is van een auto-mobile, welke op een goeden weg 20 K.M. per uur aflegt en in dien tijd 2 K.G. benzine verbruikt. Eén vulling is voldoende voor 100 à 120 K.M.'
De Tilburger Josephus Jacobus Bogaers (Tilburg 1869-Antwerpen 1930) was gemeenteraadslid en wollenstoffenfabrikant. Hij trouwde in 1892 met Maria Alphonsina Josepha Huberta Swagemakers (Tilburg 1871-Antwerpen 1964). Mogelijk was zij die 'men' die de redactie van Het Nieuws van den Dag inlichtte, en plakte de redacteur inderhaast haar meisjesnaam achter de voorletters en achternaam van haar man.

Maar, het kan nog eerder. In 2007 las archivaris Martin Bergevoet van het Gemeentearchief Venlo in twee plaatselijke kranten, het Venloosch Nieuwsblad en het Venloosch Weekblad van april 1893, dat een driewielig rijtuig, aangedreven door een benzinemotor, in Venlo rondreed. De bestuurder was een Duitser, afkomstig uit Süchteln bij Krefeld.
Arnhem heeft hiermee niet meer de primeur van de eerste auto, maar houdt er wel een mooi verhaal en een gedenksteen aan de Rijnkade aan over.


 

Benz Victoria Een dergelijke Benz Victoria moet Nederlands eerste auto zijn geweest. Deze wordt bestuurd door Karl Benz (rechtsachter). Naast hem zijn vrouw, Bertha Benz.



Naar boven

Literatuur

Melle, M. van (1996). Een bedstee op wielen. De eerste auto's in Amsterdam. In: Ons Amsterdam, jrg. 48, okt. 1996, nr. 10, pp. 246-249.




 

Herinneringssteen, Eerste Auto



Naar boven

Herinneringssteen eerste auto

Printerversie