Startpagina
Geschiedenis tot 1900
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
Monumenten buitenstad
Kerk, Klooster, Graf
Scholen
Straten en Pleinen
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
    Treinstations
       Station, 1845-1867
       Station, 1867-1945
       Station, 1954-2007
       Station, 2006-2009
       Station, vanaf 2009
       Velperpoortstation
       Station Sonsbeekzijde
    Tram & Trolley
    Eerste auto 1896
    Vliegtuigongeluk 1910
    Havenkraan
    Rijnloop
    Rijnbrug
    Hanzeweg
    Hessenwegen
Kaarten en Plattegronden
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap

Velperpoortstation

Inhoud

Inleiding
Velperpoortstation 1952-1988
Velperpoortstation 1988-heden
Literatuur



Naar boven

Inleiding

Bij de Velperpoort, eigenlijk het spoorviaduct dat de scheiding vormt tussen Steenstraat en Velperweg, staan sinds 1988 twee stationsgebouwen. Het oude, niet meer als zodanig gebruikte, stationsgebouw direct aan de Steenstraat en het nieuwe stationsgebouw bij het fietserviaduct 50 meter westwaarts.
Het Velperpoortstation heeft niets te maken met de Velperpoort die/dat vroeger deel uitmaakte van de Arnhemse vestingwerken. Die poort stond op de plaats waar de huidige Roggestraat uitkomt op het Johnny Van Doornplein/Velperplein.

De spoorhalte aan de Velperpoort is ontstaan na de bouw van de spoorlijn Arnhem-Emmerik in 1855 (officiële opening 12-2-1856). Om het hoogteverschil tussen het westen en oosten van Arnhem te overbruggen en om de gelijkvloerse kruisingen met de gewone wegen te vermijden werd besloten om de lijn op een vier tot vijf meter hoge spoordijk aan te leggen. Dit zeer tegen de zin van het Arnhemse gemeentebestuur. In de spoordijk waren vier tunnels/viaducten voor het gewone verkeer aangebracht: de Zijpsepoort, de Apeldoornsepoort, de Hommelsepoort en de Velperpoort.
In de loop van de tijd werden al deze tunnels meermalen verbreed en een enkele keer een tiental meters verplaatst (Zijpsepoort in 1909).

Bij de groei van de stad vanaf het midden van de 19de eeuw werden steeds meer huizen gebouwd rondom de Steenstraat en de Hommelsestraat (Spoorhoek), later (vanaf 1880) in het Spijker- en Boulevardkwartier. Aan de Velperweg waren inmiddels grote villa’s verrezen. In 1895 werd daarom een halte geopend voor de treinen richting Emmerik-Keulen en richting Zutphen
Aan beide zijden van de spoordijk, direct westelijk van de Velperpoort, werd een vrijwel geheel glazen gebouwtje met een houten skelet en dak gebouwd. De gebouwtjes rustten op houten palen, omdat de spoordijk alleen plek bood aan de rails en een smal houten perron. Een haakse trap in twee delen met elk ongeveer twintig treden leidden de treinreizigers vanaf de Steenstraat naar de stationshalte.
Het gebouw had verder geen voorzieningen. Voor toiletgebruik stond bij de opgang aan de Steenstraatzijde voor de mannen een openbaar urinoir (een ‘krul’). Vanaf 1906 konden de dames zich vervoegen bij het café van de Nederlandse Protestantse Volksbond aan de Velperwegzijde.
Op 3 juni 1918 werd de halte opgeheven en het gebouwtje gesloopt.


 

Velperpoortstation 1902



Naar boven

Velperpoortstation 1952-1988

Bouwjaar: 1952
Stijl: Functionalisme
Architect: Koen van der Gaast (Utrecht 1923 - 1993)
Status: gemeentelijk monument
Gebruikershistorie:
1952-1988: stationsgebouw
1988-2000: politiepost
2004: Stichting Epicentrum
april 2006-heden: Novatrust, hypotheken en verzekeringen
Beschrijving:
Na de verwoesting van de Tweede Wereldoorlog duurde het zeven jaar voordat er middelen waren om een nieuwe spoorhalte bij de Velperpoort te bouwen. De officiële heropening was op 5 januari 1953. Het had maar weinig gescheeld of de halte Velperpoort was vervangen door een halte bij de Vosdijk. De gemeente, bij monde van de Commissie Stadsplan, vreesde dat veel mensen niet meer naar het oude winkelhart (Roggestraat, Vijzelstraat enz.) zouden komen, maar zich zouden beperken tot de Steenstraat en het Velperplein. De spoorwegen stond echter op handhaving van de halte Velperpoort en aldus, zoals bij alle discussies tussen spoorwegen en gemeente, gebeurde.
Het rechthoekige gebouwtje zweeft eigenlijk op twee doorgaande kolommen. Ter hoogte van de spoordijk is een bordes, een soort balkon, rondom het wachtlokaal aangelegd. Het bordes en daarmee de betonnen trap die er naar leidt wordt overdekt door een grote overstekende luifel. Nieuw was dat de reiziger niet meer beneden een kaartje kocht en vervolgens naar te trein liep, maar boven zich een vervoersbewijs moest aanschaffen. Door het verkooplokaal boven te plaatsen was er meteen toezicht op de perrons.
In 1988 werd het gesloten en een jaar later werd het gebouw overgedragen aan de Gemeente Arnhem. In het gebouw werd een politiepost gevestigd.
Na jaren van leegstand betrok in april 2006 ‘Novatrust’, hypotheken en verzekeringen, het pand en kreeg het gebouw een opknapbeurt.

Het stationsgebouw Velperpoort was één van de eerste projecten van ir. K. van der Gaast voor de spoorwegen. Koen van der Gaast werd in 1955 bij de spoorwegen de opvolger van de spoorarchitecten Schelling (stationsgebouw Arnhem Centraal, 1954) en Van Ravesteyn (Purfinastation aan de Apeldoornseweg, 1957, uitbreiding oude stationsgebouw, 1937). Van der Gaast ontwierp nog vele andere spoorwegstations; in de buurt van Arnhem o.a. Rheden, Zevenaar, en Harderwijk. Hij ontwierp ook het station van Eindhoven.


 

Velperpoortstation II, 2004



Naar boven

Velperpoortstation 1988-heden

Bouwjaar: 1988
Architect: Rob M.J.A Steenhuis (geboren 1949)
Gebruikershistorie:
1988-heden: stationsgebouw
Beschrijving:
In de jaren zeventig en tachtig nam het autoverkeer op de Steenstraat en de Velperweg geweldig toe. De wegen en het Velperplein en vervolgens de singels, die dienden als een soort ringweg rondom het centrum, raakten volledig verstopt. Grootse plannen tot verbreding van het spoorviaduct en een herinrichting via de Ir. J.P. van Muylwijkstraat stuitten op financiële bezwaren. Uiteindelijk werd gekozen om even ten westelijk van de Velperpoort, in het verlengde van de Rosendaalsesestraat, een fietserstunnel te bouwen. De Velperpoort kon zo meer ruimte bieden aan de auto’s. De Steenstraat werd éénrichtingsverkeer voor het verkeer komend van het Velperplein. Het verkeer uit de richting Velp moest daarom na de Velperpoort een, rare S-bocht maken, om op de Van Muylwijkstraat te komen. Waar geldproblemen al niet toe kunnen leiden.
Er werd besloten om bij de te bouwen fietserstunnel een nieuw stationsgebouw neer te zetten.
Het gebouw, naar ontwerp van ir. Rob Steenhuis (spoorbouwmeester 2000-2005, daarna directeur van Arcadis Architecten te Amersfoort), kwam los te staan van de spoordijk. De verkoop van kaartjes, in de Wizzl-winkel, vindt i.t.t. de voorganger weer op de straat plaats. Vanuit de eerste verdieping, met driehoekige wachtkamers, leidt een overdekte glazen loopbrug naar het perron. De vierkante open betonnen constructie, waarbinnen de ruimtes waren geplaatst, oogstte wisselende reacties van ‘betonnen steenklomp’ tot ‘kleurrijk vernieuwend’. Dit laatste naar het gebruik van primaire kleuren in het ontwerp. Vooral de vuurrode ‘erkers’ zijn onontkoombaar voor het oog.
Op vrijdag 24 december 2004 sloot de Wizzl-winkel waardoor treinreizigers alleen nog via de automaat kun kaartje konden kopen.


 

Velperpoortstation III, 2004



Naar boven

Literatuur

De Gelderlander, o.a. 16-12-2004, 14-3-2006.

Dalman, R.S. (1993). Groeten uit een veranderend Arnhem. Tussen 1893 en 1993 ligt een eeuw.
Zaltbommel: Europese Bibliotheek. pp. 109-110.

Douma, C. (1998). Stationsarchitectuur in Nederland 1938-1998.
Zutphen: Walburg Pers.

Fockema, D., Hogerlinden J.G.A. & Wal, G. van der (1913). Gedenkboek van Arnhem 1813-1913.
Rotterdam: N.V. W.N.J. van Ditmar’s Uitgevers Maatschappij. pp.

Fockema Andreae, S.J. (1925). De uitbreiding der stad Arnhem tusschen 1715 en 1878.
In: Bijdragen en Mededeelingen Gelre, deel XXVIII, 1925, pp. 139-183; pp. 153-158.

Jeurissen, A.P.J. & Wientjes, R.C.M. (2005). Arnhem na de oorlog 1945-1970.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. nr. 89.

Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. De stedebouwkundige ontwikkeling van de stad.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 23-30.

Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. Jongere bouwkunst vanaf 1840.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 119.

Markus, A. (1907). Arnhem omstreeks het midden der vorige eeuw met geschiedkundige aanteekeningen.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon, 1975; ongewijzigde herdruk van de uitgave uit 1907. pp. 466-467.

Romers, H. (2000). Spoorwegarchitectuur in Nederland 1841-1938.
Zutphen: Walburg Pers.

Schie, R. van (foto’s), Wentink, H. (tekst) & Lavooij, W. (inleiding) (1999). Stadsschoon in Arnhem. Bouwen in de twintigste eeuw.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. p. 36.

Stenfert Kroese, H.E. & Neijenesch, D. W. (1919). Arnhem en zijn toekomstige ontwikkeling.
Arnhem: Thieme. pp.

Vredenberg, J. (2002). Handel, nijverheid en industrie. Bedrijfsgebouwen in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. p. 59.

Vredenberg, J. (2004). Wederopbouw. Stedenbouw en architectuur in Arnhem 1945-1965.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp.38-40.



Afbeeldingen: uit bovenstaande literatuur en Gelders Archief.
Foto’s 2006: Stijn de Vries.


 

Velperpoort 1907 Links de eerste architectonische creatie van Willem Diehl in Arnhem.



Naar boven

Printerversie