Startpagina
Geschiedenis tot 1900
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
Monumenten buitenstad
Kerk, Klooster, Graf
Scholen
Straten en Pleinen
    Bakkerstraat
    Markt
    Velperplein
    Willemsplein
       ABN-AMRO / Royal
       AKU-fontein
       Dudokgebouw
       Fromberghuizen
       ING - Riche
       Vestagebouw
       Willemsplein geschiedenis
       Willemsplein huidige bebouwing
       Willemsplein in kaarten
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
Kaarten en Plattegronden
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap
Contact

ABN-AMRO / Royal

Inhoud

Overzicht
Geschiedenis
Tijdgenoten over Royal
Royal in kunst en literatuur
Literatuur


 

Royal, Willemsplein 1935



Naar boven

Overzicht

Naam: ABN-AMRO, voorheen café-restaurant ‘Royal’
Adres: Willemsplein 46, Arnhem
Bouwjaar: 1951-1952
Stijl: Wederopbouwarchitectuur: combinatie van traditionalisme en modernisme
Architect: Van Nieuwenhuyzen, Van der Heyden en Moerman
Opdrachtgever: Directie café-restaurant ‘Royal’
Gebruik bij oplevering: Café-restaurant ‘Royal’
Gebruikershistorie:
1952-1969: café-restaurant ‘Royal’
1969-1991: ABN-bank
1991-2003: ABN AMRO-bank
2004-2005: leegstand met beheer door kraakwachten
maart 2006-mei 2006: Blend, ‘guerrillastore 60daysofspace’
mei 2007- : Architectengroep SBH betrekt 1e verdieping (adres: Jansbinnensingel 1)


 

Royal-Willemsplein 1938 Rechts de H.B.S.



Naar boven

Geschiedenis

In de ‘Slag om Arnhem’ wilden de geallieerden de Duitse SS-troepen in de Willemskazerne op het Willemsplein in Arnhem uitschakelen door het gebouw op zondag 17 september te bombarderen. De kazerne ging in vlammen op, evenals het in de directe omgeving gelegen café-restaurant ‘Royal’. Dit gebouw was een creatie van de bekende, in Arnhem woonachtige, architect Willem Diehl. Diehl had verscheidene monumentale gebouwen rondom het Willemsplein op zijn naam staan: het Luxortheater (1915) en het Vestagebouw (1930). Het imposante café-restaurant ‘Royal’ werd, in opdracht van de in Arnhem diverse hotels bezittende Th. W. Claassen, door Diehl in 1925 gebouwd in art-deco stijl. De architectuur, het interieur, de ligging, het terras en de bediening leidde ertoe dat ‘Royal’ als snel een begrip werd in Arnhem en Nederland.
Na de verwoesting in de oorlog vond het café tijdelijk onderdak in het, schuin tegenover gelegen café-restaurant ‘Riche’.
De Royaldirecte besloot om het gebouw niet te restaureren, maar om een nieuw pand neer te zetten. Het Rotterdamse architectenbureau ‘Van Nieuwenhuyzen, Van der Heyden en Moerman’ tekende voor het ontwerp en het nieuwe café-restaurant Royal opende zijn deuren in 1952. Het gebouw oogstte veel bewondering met zijn, op het zuidwesten gelegen zonovergoten, terras, dat werd overkoepeld door een indrukwekkend zonnescherm. Het, door het Arnhemse bedrijf ‘Wijnands en Willemsen’ geleverde, scherm was op dat moment de grootste in haar soort in Europa: 44 meter breed en volledig mechanisch. Dezelfde firma leverde ook al de zonneschermen voor het, eveneens aan het Willemsplein gelegen en in 1938 onder architectuur van W.M. Dudok gebouwde, kantoor van de verzekeringsmaatschappij ‘De Nederlanden van 1845’
In café-restaurant ‘Royal’ en bij mooi weer, op het grote terras, speelden live-orkesten, waarbij de directie een voorkeur voor zigeunermuziek had. Zo speelde de orkesten van Gregor Serban en Tata Mirando en zijn zonen voor het, in de jaren vijftig en begin jaren zestig, talrijk toestromende publiek.
Vanaf het midden van de jaren zestig nam de verkeersdrukte op het Willemsplein zo toe, dat het café-restaurant en het terras zijn charme voor een belangrijk deel verloor. Op 27 september 1969 sloot Royal onder de tonen van het Wilhelmus, gespeeld door het orkest van de zonen van Tata Mirando, haar deuren.
Het pand werd gekocht door de Algemene Bank Nederland (ABN), die in 1991 fuseerde met de AMRO-bank. Zo lagen vanaf 1991 in Arnhem twee grote gebouwen van ABN AMRO in elkaars onmiddellijke nabijheid: de voormalige ABN-bank op het Willemsplein en de vroegere AMRO-bank op het Gele Rijdersplein. Daarnaast waren er nog andere bankvestigingen in Arnhem, waaronder het monumentale gebouw van de voormalige Van Ranzow’s Bank aan de Koningstraat.
In 2003 staakte de bank haar activiteiten in het gebouw op het Willemsplein en kwam het gebouw leeg te staan. In december 2004 waren er plannen om een hotel in het gebouw te vestigen, maar die liepen op niets uit. Precies een jaar later werd bekend dat vastgoedonderneming ‘Bouwfonds’ het pand had gekocht om er op termijn een horecagelegenheid, restaurant of hotel, te vestigen. Diverse designbureaus werden uitgenodigd om plannen daarvoor in te leveren.


 

Royal-Willemsplein 1956



Naar boven

Ter overbrugging daarvan opende donderdag 2 maart 2006 opende de tijdelijke (guerrilla store) winkel ‘Blend’ met een show van de Arnhem Mode Biënnale en dj-optredens in het gebouw haar deuren. De winkel werd op woensdag 8 maart voor de klanten open gesteld. De tijdelijke winkel was twee maanden, ‘60daysofspace’ geopend.
De horecaplannen voor het pand stagneerden in 2007, mede in afwachting van een reorganisatie van het Gele Rijdersplein en de mogelijke herinrichting cq. sloop van de AKU-fontein. Dat laatste zou overigens een schande zijn (Jan de Vries).
Op 1 mei 2007 nam architectenbureau SBH een voorlopige intrek op de 1e verdieping van het gebouw. Ze verruilden hun oude verblijf aan de Utrechtsestraat 41 voor het royalere onderkomen aan het Willemsplein. Het is de bedoeling dat de architectengroep drie to vier jaar van de bovenverdieping van het oude ABN-AMRO-gebouw, met het adres Jansbinnensingel 1, gebruik zal gaan maken.


 

ABN-AMRO / Blend april 2006



Naar boven

Tijdgenoten over Royal

De verwoesting van het oude café-restaurant ‘Royal’, 17 september 1944
Aan het Willemsplein werden de Willemskazerne en restaurant Royal totaal vernield. De HBS bleef nagenoeg gespaard. Gert Gijsbers, wiens vader er conciërge was, noemt het een wonder dat hij het bombardement overleefde.
“We zaten met zijn vieren aan tafel en hadden juist de soep op toen opeens Engelse vliegtuigen boven het plein verschenen. Ik zag de bommen vallen. Het waren kettingbommen; drie aaneen. We vluchtten onder de trap in een kast; het werd plotseling stikdonker. De achtergevel van restaurant Royal stortte in de tuin. Meer bommen vielen, plafonds kwamen naar beneden, de ruiten vlamden uiteen, het was een complete hel. Opeens gebonk bij de voordeur. De brandweerlieden van Kring 5 zaten in de val en wilden kennelijk via ons huis vluchten. Ik liep naar voren, maar hoefde de deur niet open te doen - die sloeg vlak voor mij neer, met een wolk donker zand uit de manege, die op hetzelfde moment werd gebombardeerd. Hoe we de woning hebben verlaten weet ik niet meer; paniek overheerste. Mijn vader had gewoontegetrouw de hoed op een stoel liggen met een bos sleutels eronder. Hij zette de hoed op, bommen vielen wederom, weg hoed. Met de sleutels wilde hij het tussenhek open maken, maar dat was een overbodige handeling; we moesten over het hek en over de puinhopen kruipen om het voorplein van de HBS te bereiken. Achteraf stelden we vast dat mijn moeder de elektrische snelkoker had gered en de tas met papieren en geld had laten staan...''.
Rond het Willemsplein was een enorme ravage aangericht. ,,Glas van ruiten, resten van getroffen voertuigen, verwoeste trams bij de haltes op het midden van het plein; Royal en de kazerne brandden als een fakkel.'' De vluchtelingen werden opgevangen door sigarenhandelaar Harry Lensen, wiens winkel ook in puin lag. ,,Hij stond met cognac klaar om iedereen in nood te troosten; zelfs Duitse soldaten uit de kazerne, wit van angst en van de kalk.''
Albert Ravestein uit de Bremstraat zal het geluid nooit vergeten. ,,Het hield niet meer op met het enorme kabaal, luchtafweer, vliegtuigen, bommen. Pamfletten daalden neer, bestemd voor ons met 'de bevrijding is nabij' en voor de Duitsers met 'geef je maar over'.''

Bron: Horlings, A. (1995). Arnhem spookstad: ...en we gingen voor drie dagen... : herinneringen en foto's van evacués, gastgezinnen en achterblijvers na de Slag om Arnhem, 1944-'45.
Rijswijk: Elmar.


 

Royal, 1945 verwoest



Naar boven

Royal in kunst en literatuur

Tekenaar Peter van Straaten als jongen in Royal, ca 1952
In het midden de vader van Peter van Straaten, architect G.L. van Straaten, o.a. ontwerper van de Gemeentespaarbank aan het Gele Rijdersplein (bouwjaar 1959).
Bron: Straaten, P. van (1976). Uit m’n hoofd. Getekende herinneringen.
Amsterdam: Van Gennep.

Bloemen voor Royal, ca 1952
De schrijver Jan Siebelink (1938) groeide op in een bloemenkwekersgezin in Velp. Op een dag mag hij (Ruben) met zijn vader (Hans) mee om bloemen naar een winkel in de Steenstraat te brengen.
“De Arnhemse Straatweg steeg geleidelijk. Aan weerszijden lagen ver van de weg grote witte villa’s in Indische stijl, met veranda’s. Ze passeerden, naast elkaar fietsend, het landgoed Bronbeek, met het standbeeld van Van Heutz. Op de paden, in de schaduw van hoge bomen, bewogen oud-militairen in donkere uniformen met oranje tressen. Bijna allen misten een arm of een been. (…)
De weg ging nu omlaag, ze konden freewheelen. Ruben keek tegen zijn vader op. Zijn vader was een held.
Ze reden onder het viaduct door . Op de Steenstraat parkeerde Hans de bakfiets tegen de trottoirrand. (…) De eigenaar van de zaak en een medewerker waren in de etalage bezig (…) Bij elke aflevering liet hij weer zien hoe goed het met hem ging. En het ging hem zeer voor de wind, Hij mocht als enige bloemenzaak leveren aan hotel-restaurant Royal aan het Willemsplein. Sinds kort had hij ook de Schouwburg erbij.”
Bron: Siebelink, J. (2005). Knielen op een bed violen.
Amsterdam: De Bezige Bij.


 

Royal, Peter van Straaten



Naar boven

Literatuur

De Gelderlander. o.a. 1-3-2006, 9-3-2006.

Horlings, A. (1995). Arnhem spookstad: ...en we gingen voor drie dagen.. : herinneringen en foto's van evacués, gastgezinnen en achterblijvers na de Slag om Arnhem, 1944-'45.
Rijswijk: Elmar.

Jeurissen, A.P.J. & Wientjes, R.C.M. (2005). Arnhem na de oorlog 1945-1970.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. nr. 67, 70.

Roelofs, B. (1995). De wederopbouw van Arnhem 1945-1964.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 67.

Schulte, A.B.C. & Schulte, A.G. (2004). De verdwenen stad. Arnhem voor de verwoesting van 19944-1945.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 72-74.

Siebelink, J. (2005). Knielen op een bed violen.
Amsterdam: De Bezige Bij.

Stempher, A.S. (1968). Sjouwen door Oud-Arnhem.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. pp. 89-91.

Stempher, A.S. (2003). Arnhem zo was het, deel 1.
Hoevelaken: Verba. nr. 85-86.

Straaten, P. van (1976). Uit m’n hoofd. Getekende herinneringen.
Amsterdam: Van Gennep. p. 55.

Van Sonsbeke (W.K. van Loon) (1982). Arnhemse straten geplaveid met herinneringen Deel I.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. pp. 148-149.

Vredenberg, J. (2004). Wederopbouw. Stedenbouw en architectuur in Arnhem 1945-1965.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 20.



Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur en Gelders Archief.
Foto’s 2006: Stijn de Vries.


 

Royal-Willemsplein, zomer 1969



Naar boven

Printerversie