Startpagina
Geschiedenis tot 1900
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
Monumenten buitenstad
Kerk, Klooster, Graf
Scholen
Straten en Pleinen
    Bakkerstraat
    Markt
    Velperplein
    Willemsplein
       ABN-AMRO / Royal
       AKU-fontein
       Dudokgebouw
       Fromberghuizen
       ING - Riche
       Vestagebouw
       Willemsplein geschiedenis
       Willemsplein huidige bebouwing
       Willemsplein in kaarten
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
Kaarten en Plattegronden
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap
Contact

Dudok / Nederlanden na 1845

Inhoud

Overzicht
Beschrijving
Literatuur
Heropening 2007
Literatuur


 

'Nederlanden' voorgevel



Naar boven

Overzicht

Naam: Dudok-gebouw / De Nederlanden van 1845
Adres: Willemsplein 5-6, Arnhem
Bouwjaar: 1938
Stijl: Nieuwe Zakelijkheid
Architect: W.M. (Willem Marinus) Dudok (geboren 6-7-1884 te Amsterdam, overleden 6-4-1974 te Hilversum)
Opdrachtgever: Levensverzekeringsmaatschappij ‘De Nederlanden van 1845’
Gebruikersgeschiedenis:
Voor de bouw in 1938 van dit pand stonden hier twee herenhuizen die gebruikt werden voor de Betuwsche Bank (nr. 5) en vegetarisch restaurant Pomona en later Hotel Continental (nr. 6).

1938-: De Nederlanden van 1845
- : Notariskantoren (o.a. ‘Van Mameren’ en ‘Verhoeff en Bloemers’)
-1994: ANWB (vanaf 1988 deels met Randstad)
1994-2004: Randstad Uitzendbureau (enkele jaren deels met Yacht Management)
2005-2006: leegstand
2007: verbouwing
8-9-2007: Opening RABO-bankwinkel op begane grond (interieurarchitect Ruud-Jan Kokke)


 

'Nederlanden' ca 1938



Naar boven

Beschrijving

Verzekeringsmaatschappij ‘De Nederlanden van 1845’ groeide in de jaren twintig en dertig van de 20ste eeuw sterk. Overal in het land waren nieuwe kantoorgebouwen nodig. De maatschappij gaf opdracht aan de Hilversumse architect Willem Dudok om voor deze gebouwen ontwerpen te maken. Uiteindelijk werden twee van deze plannen gerealiseerd: in Arnhem (1938) en Rotterdam, Meent 88 (1952).
Voor de bouw in Arnhem werd als locatie de noordzijde van het Willemsplein gekozen. Het Willemsplein lag dicht bij het station, was een knooppunt in het tramnet en aan de uitvalswegen naar Amsterdam en Utrecht. Een ideale plek voor een groot kantoor. Op het Willemsplein stonden in de jaren dertig veel herenhuizen in neoclassicistische huizen, die steeds minder als woonhuis en steeds meer als kantoor- en praktijkruimte (notarissen, verzekeringsmaatschappijen) dienden. Voor de bouw van het nieuwe kantoorgebouw werden twee van deze herenhuizen gesloopt (nrs. 5 en 6). Een extra complicatie was de ondergrond voor het nieuwe, grote gebouw. Het pand zou verrijzen waar eens de stadsgracht stroomde.
Dudok liet de gevel in een lichte geelgroenkleurige ‘verblendsteen’ (een gladde baksteen die hol is van binnen) uitvoeren. Met deze lichte kleur hoopte hij aan te sluiten bij de witte neoclassicistische panden, o.a. het grote HBS-gebouw en de Fromberghuizen aan de overkant, van het Willemsplein. Daarnaast werden grote glazen ramen in de gevel aangebracht. Omdat de vensters op het zuiden waren gericht, was het aanbrengen van zonneschermen door de Arnhemse firma Wijnands en Willemsen geen overbodige luxe.
Omdat het Willemsplein de overgang vormt tussen de heuvels (stuwwal) te noorden van Arnhem en de Rijnoever kent het plein een licht hoogteverschil. Dudok speelde in op dat hoogteverschil door de gevel een lichtgebogen vorm te geven die de lijn van de hoek Willemsplein-Oude Stationsstraat volgde.
De lichte doorzichtige vorm van het gebouw vond haar bekroning in het trappenhuis aan de rechterzijde van het pand. Het rond trappenhuizen, bijna een glazen cylinder, herbergt de trappen en brengt de bezoeker naar boven. De vroegere gestileerde, dunne, letters waarin de naam van de maatschappij boven op de gevel en ‘1845’ boven de ingang waren geplaatst, waren volledig in overeenstemming met de lichtheid van het gebouw.
Een groter contrast had dit gebouw met het om de hoek gelegen verzekeringsgebouw van ‘Vesta’ (donkerbruine baksteen, massief, blokvormig) niet kunnen zijn.

Levensverzekeringsmaatschappij ‘De Nederlanden van 1845’ fuseerde in 1963 met ‘De Nationale’ tot ‘Nationale Nederlanden’ (sinds 1991 een onderdeel van de ING).
Na het vertrek van ‘De Nederlanden van 1845’ uit het gebouw diende het enige jaren als notariskantoor totdat de ANWB er zich vestigde. Na Randstad en Yacht (beide bureaus voor arbeidsbemiddeling) kwam het leeg te staan en werd eind 2005 een aanvraag tot verbouwing ingediend.
De gevel had inmiddels veel van haar glans verloren door de aanslag van de uitlaatgassen van de duizenden auto’s die tot voor kort over het Willemsplein reden.


 

'Nederlanden' ca 1950



Naar boven

Heropening 2007

Op zaterdag 8 september 2007 opende op de begane grond de RABO-bank een nieuw filiaal in wat inmiddels het Dudokgebouw is gaan heten.
De bank zocht al vanaf 2006 een pand in het centrum van Arnhem voor particulieren en ondernemers. Het oog viel op 'De Nederlanden na 1845' en de Oosterbeekse interieurarchitect Ruud-Jan Kokke werd in november van dat jaar benaderd voor de vormgeving, inrichting en aankleding. Hij besloot om in de bankwinkel de verbinding met Arnhem als parkenstad als uitgangspunt voor de inrichting nemen. Daarnaast wilde hij zoveel mogelijk originele Dudok-elementen in ere herstellen. De zuilen zijn in ere hersteld en buigen weer mee met de bocht van het Willemsplein. De hoogteverschillen zijn niet gladgestreken maar duidelijk herkenbaar in de vloer. De ornamenten (leuningen, deurbeslag) sluiten in hun strak en functionele uitvoering ook aan bij ontwerpen van Dudok. Het plafond is weer naar de oorsponkelijke hoogte teruggebracht waardoor een ruimtelijker effect wordt gecreerd. Dit wordt vesterkt doordat bij de verhoging van het plafond de bovenlichten boven de ramen weer tevoorschijn zijn gekomen en extra licht geven.

Opvallend zijn de wanden. Bij binnenkomst, links is de wand met alle geldautomaten, een fotoprint van 13 meter lang en drie meter hoog van de rand van het Sonsbeekpark. Verder is het of je door een park loopt: er zijn paden en een vijvertje. Ook staan er prieeltjes die als spreekplekken dienen. Verder zijn er zitbanken en ontbreekt een grote serre met spreekkamers niet.
Van de voormalige directeursgarage is de Startersgarage gemaakt, de gespreksruimte voor de bank met startende ondernemers.



Naar boven

Literatuur

Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 42-43.

Dalman, R.S. (1993). Groeten uit een veranderend Arnhem. Tussen 1893 en 1993 ligt een eeuw.
Zaltbommel: Europese Bibliotheek. p. 20.

De Gelderlander.

Jansen, R. & Kokke, R-J. (2007). Interview.
Gesprek op locatie tussen de Jan de Vries (webmaster Arneym) en Rene (R.J.W.) Jansen, directeur Zakelijke Relaties RABO-bank Arnhem en Rudd-Jan Kokke, interieurarchitect. Arnhem, 29-8-2007.

Jeurissen, A.P.J. & Wientjes, R.C.M. (2005). Arnhem na de oorlog 1945-1970.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. Geen informatie.

Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. Jongere bouwkunst vanaf 1840.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 112.

Schie, R. van (foto’s), Wentink, H. (tekst) & Lavooij, W. (inleiding) (1999). Stadsschoon in Arnhem. Bouwen in de twintigste eeuw.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. p. 30.

Stempher, A.S. (1968). Sjouwen door Oud-Arnhem.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. Geen informatie.

Stempher, A.S. (1969). Nog ‘s sjouwen door Oud-Arnhem.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. Geen informatie.

Stempher, A.S. (2003). Arnhem zo was het, deel 1.
Hoevelaken: Verba. Geen informatie.

Vredenberg, J. (2002). Handel, nijverheid en industrie. Bedrijfsgebouwen in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 40-41.



Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur, Bibliotheek Arnhem (o.a. Gelderland in Beeld), Gelders Archief (o.a. Topografische Historische Atlas) en Historisch Museum Arnhem.


 

'Nederlanden' van Dudok



Naar boven

Printerversie