Koepelkerk Jansplein

Inhoud

Overzicht
Geschiedenis
Beschrijving
Literatuur


Koepelkerk

Overzicht

Naam: Koepelkerk
Ligging: Jansplein 60, Arnhem
Bouwjaar: 1837-1838
Stijl: Neo-classicisme
Architect: Anthony Aytinck van Falkenstein
Opdrachtgever: Nederduitsch Hervormde Gemeente te Arnhem
Restauratie: 1976 naar ontwerp van bureau De Gruyter, Amsterdam en Van der Jagt
Gebruik bij oplevering: Kerk van de Nederduitsch Hervormde Gemeente
Gebruik anno 2005: Kerk van de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt)


Geschiedenis

In 1817 werd de bouwvallige St. Janskerk(restant van het complex van de Commanderie van Sint-Jan) op het Jansplein afgebroken. De “Nederduitsch Hervormde Gemeente” in Arnhem kreeg toestemming om op die plek een nieuwe kerk te bouwen. Daaraan was veel behoefte, want van de ongeveer 10.000 inwoners van Arnhem was circa 60% van het Hervormde geloof. Omdat de Grote of St. Eusebiuskerk deze toevloed niet aankon, was er de wens tot een tweede kerk. De Koepelkerk werd ook jarenlang ‘Nieuwe Kerk’ genoemd.
Het ontwerp voor de te bouwen kerk kwam van stadsarchitect Ant(h)ony Aytin(c)k van Falkenstein. Hij werkte naar het voorbeeld van de Amsterdamse Koepelkerk (Lutherse Kerk aan de Singel). Op 14 juni 1837 werd de eerste steen gelegd voor de bouw begonnen en de bouwplaats werd dezelfde week vereerd met de aanwezigheid van, de stad bezoekende, Koning Willem I. Een gedenksteen in de hal van de kerk herinnert daar nog aan. Eind 1838 was de kerk (kosten f 52.00,00) met zijn 900 zitplaatsen gereed. De inwijding vond plaats op zondag 6 januari 1839 met een leerrede van dominee H.H. Donker Curtius: ‘Want ik zal de naam des Heren uitroepen: geef onze God grootheid.’
De kerk werd o.a. bezocht door de “Gele Rijders”, soldaten van de rijdende artillerie, die in de nabijgelegen Willemskazerne gelegerd waren.
Na de Tweede Wereldoorlog werd de galerij op de tweede verdieping gesloopt en verdwenen de balusters achter houten platen.
Op 30 augustus 1961 verkocht de Hervormde Gemeente de kerk voor een bedrag van fl 150.000,00 aan de Vrijgemaakte Hervormde Gemeente.
Een grondige restauratie en verbouwing begon in 1976. Het fundament werd 1,5 meter uitgegraven terwijl de vloer van de kerkzaal 1,5 meter hoger werd gelegd. Zo ontstonden in de kelders vijf gemeenschapsruimtes die dienden als ontmoetings- vergader- en catechesatiezalen.


Beschrijving

De Koepelkerk op het Jansplein heeft een achthoekige buitenkant. Des te verrassender is het ronde interieur. Dit beklemtoont het principe van het Hervormde geloof, waarin men rond de voorganger (en daarmee rond de bijbel) plaats neemt: de preekstoel/het Woord staat centraal.
De neoclassicistische stijl is te herkennen aan de o.a. de hoge plint, de pilasters op de hoeken en het omlopende fries.
Door de hoge boogvensters zijn de twee galerijen zichtbaar. Deze twee gaanderijen bieden in totaal plaats aan zo’n 500 mensen.
Het koepeldak (de hemel), naar voorbeeld van het Romeinse Pantheon, rust op acht grote Ionische zuilen. De koepel heeft een cassetteplafond (ondiepe vlakken), die naar boven toe steeds smaller worden. Hierdoor wordt het hoogte-effect versterkt. Boven op de koepel staat de zogenaamde lantaarn.

Het orgel is in 1841 gebouwd door C.F.A. Naber uit Deventer en in 1842 in gebruik genomen. Na ernstige beschadigingen in de Tweede Wereldoorlog werd het orgel in 1974-1975 gerestaureerd en in zijn oorspronkelijke staat teruggebracht. Zo werd alle pneumatiek verwijderd en werd het Naber-pijpwerk exact nagemaakt door de firma Reil te Heerde.


Koepelkerk orgel

Literatuur

Caderius van Veen, D. & Ploeg, H. van der (1996). Verliefd op Arnhem. Deel 2.
Arnhem: Arnhemse Courant/Gelders Dagblad. p. 10.

Markus, A. (1906). Arnhem omstreeks het midden der vorige eeuw met geschiedkundige aanteekeningen.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon, 1975; ongewijzigde herdruk van de uitgave uit 1906. pp. 389.

Wander, R.H.J. (1997). Kerken. Duizend jaar religieuze bouwkunst in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 23, 24, 25, 39, 40, 41, 47.


(C) 2005 - Alle rechten voorbehouden

Deze pagina afdrukken