Molens Amsterdamseweg

Molens Amsterdamseweg, circa 1853 Alexander Verhuell (1822-1897).


De drie molens bij de Amsterdamsweg op een tekening van de illustere, in Arnhem woonachtige schrijver en tekenaar, Alexander Verhuell. Op de tekening heeft Verhuell geschreven “Vanaf de Zijp 1853”. We kijken vanuit het dal van de Jansbeek (de 'Zijp') ongeveer ter hoogte van de huidige Zwanenbrug richting Amsterdamseweg. Het gebied tussen de Zijpendaalseweg en de Amsterdamseweg (Burgemeesterskwartier) is nog volledig onbebouwd.

De tekening van Verhuell is waarschijnlijk de laatste afbeelding van De Verwachting (uiterst links), want de molen werd in 1853 gesloopt. In het midden De Harmonie met daarnaast de rokende schoorsteen van de metaalgieterij van Hamonie-eigenaar Thomassen. De Harmonie werd in 1854 gesloopt. Rechts molen De Hoop, die in 1870 werd verplaatst naar de Klarendalseweg en onder de naam De Kroon nog steeds bestaat.


Molens aan het begin van de Amsterdamseweg Abraham Johannes Couwenberg (1806-1844).


De twee molens De Harmonie (rechts) en De Verwachting (links) staan samen op een gewassen tekening van Abraham Johannes Couwenberg. Hij schilderde de situatie op de Amsterdamseweg rond 1830, ruim tien jaar voor de aanleg van de spoorlijn. Bij een beschrijving van het schilderij wordt “de beide molens aan de Amsterdamseweg, hier naar het westen gezien" vermeld. Dit kan niet juist zijn, omdat de weg naar beneden loopt en beneden in de verte de Rijn te zien is. We kijken dus niet naar het westen, maar naar het zuiden. De molen rechts, is dan de meest noordelijke en moet dus De Harmonie zijn. De molen verder richting de stad is dan De Verwachting. Het onjuiste bijschrift heeft verschillende auteurs (Potjer, Janssen en Vredenberg 2005) misleidt. Zij hebben allen de namen van de molens verwisseld. Het nieuwste boek over de omgeving van de Amsterdamsweg (Crone & Vredenberg, 2007) vergroot de verwarring door de namen opnieuw te verwisselen en aan te geven dat hiermee een eerdere verkeerde naamgeving is rechtgezet. Eén van de auteurs, de Arnhemse monumentenschrijven bij uitstek - Jan Vredenberg -, heeft dit in een artikel vervolgens rechtgezet en wordt ook bovenstaande redenering gevolgd (Vredenberg 2007).
Het deel van de Amsterdamsweg wat we hier zien, werd na de aanleg van de spoorlijn Bovenbergstraat genoemd, omdat ze tegenover de Bergstraat uitkwam. Na de Tweede Wereldoorlog moest de straat plaats maken voor het Stationsplein-West (nu busstation van de toekomstige NS-vervoersterminal.


Molen 'De Harmonie'



Molen 'De Verwachting'

 

Literatuur

Arends, A. Het ontstaan van de woonwijk Oud-Heijenoord. Website.

Crone, C.F.A. & Vredenberg, J. (2007). De Burgemeesterswijk. Wonen op stand bij Park Sonsbeek in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. p. 18.

Janssen, G.B. (1999). Arnhemse molens en hun geschiedenis.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 52-57, 59, 62, 95-99.

Markus, A. (1907). Arnhem omstreeks het midden der vorige eeuw met geschiedkundige aanteekeningen.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon, 1975; ongewijzigde herdruk van de uitgave uit 1907. pp. 464.

Meurs, M. van (2002). Arnhemse verhalen en gebeurtenissen – 2.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 119-121.

Potjer, M. (2005). Historische Atlas van Arnhem. Van Schaarsbergen tot Schuytgraaf. Amsterdam: SUN. pp. 34-35.

Vredenberg, J. (2005). Heijenoord en Lombok. Van landgoed tot stadsuitbreiding in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 12-15.

Vredenberg, J. (2007). Verwarring rond de molens bij de Amsterdamseweg.
In: Arnhem de Genoeglijkste, jrg. 27, nr. 3, juni 2007, pp. 62-65.

Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur, Gelders Archief en Bibliotheek Arnhem.
Foto's 2005-2007: Stijn de Vries.


(C) 2005 - Alle rechten voorbehouden

Deze pagina afdrukken