Startpagina
Geschiedenis tot 1900
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
Monumenten buitenstad
    Angerenstein
    Beaulieu
    Bronbeek
    Conservatorium/Kraton
    Elisabethsgasthuis
    Grote Enk
    Heidemaatschappij
    KAB-Posttheater
       KAB-gebouw 1895-2005
       KAB-gebouw Verbouwing 1949
       KAB-gebouw Verenigingen
    Koepelgevangenis
    Lichtenbeek
    Mariendaal Huis
    Station Klarendal
    Museum/Buitensocieteit
    (Pur)Finastation
    Rennen Enk/Insula Dei
    Rosorum
    Sterrenberg
    Valburg Amsterdamseweg
    Watertoren Stenen Tafel
    Zijpendaalseweg 2
Kerk, Klooster, Graf
Scholen
Straten en Pleinen
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
Kaarten en Plattegronden
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap

KAB-Posttheater

Inhoud

Overzicht
Geschiedenis
Beschrijving
Literatuur


 

KAB-Posttheater 2005



Naar boven

KAB-gebouw 1895-2005

 

KAB-gebouw Verbouwing 1949

 

KAB-gebouw Verenigingen

 



Naar boven

Overzicht

Naam: KAB-Posttheater
Adres: Rosendaalsestraat 25-27, Arnhem
Bouwjaar: 1895
Stijl: Neogotiek met neorenaissance-elementen
Opdrachtgever: Rooms-Katholieke Werkliedenvereniging Sint Joseph
Verbouw: 2000 tot KAB-Posttheater
Gebruik bij oplevering: Verenigingsgebouw Rooms-Katholieke Werkliedenvereniging Sint Joseph
Gebruik sinds 2001: KAB-Posttheater


 

KAB-Posttheater Anno 1895



Naar boven

Geschiedenis

Op 6 januari 1887 kwamen negen oud-soldaten van het pauselijke leger (zouaven) in Arnhem bijeen om een broederschap ‘Fide et Virtutie’ (Geloof en Moed) op te richten. Bij hen sloten zich al snel ook andere katholieken aan die geen zouaaf waren geweest. In 1890 wilden enkele bestuurders van deze zouaven-broederschap een katholieke volksbond oprichten. Dat resulteerde in de oprichting van de ‘Arnhemsche Roomsch Katholieken Volksbond’ op 4 februari 1892. De bond probeerde de verschillende afzonderlijke werkliedenverenigingen bij elkaar te brengen en groeide snel. Op 7 augustus 1892 ging de Arnhemse zouaven-broederschap met al haar bezittingen op in de bond. Een jaar na de oprichting, in 1893, telde zij 659 leden.

De behoefte aan een verenigingsgebouw deed zich snel gelden en op 1 augustus 1895 kocht de bond voor vijftienduizend gulden van de rentenierende graanhandelaar Johannes Bernardus Reijers ‘een fouragemagazijn met erf en bijgelegen grond tusschen de Rosendaalschenweg en de Rappardstraat, groot 32 aren en 50 centiaren’. Van de Dullertstichting werden enkele aangrenzende grondpercelen gekocht.
Kort na de aankoop van het terrein veranderde de bond haar naam in Rooms-Katholieke Werkliedenvereniging Sint Joseph. De nieuwe vereniging sloot zich aan bij de aartsbisschoppelijke Bond van Rooms-Katholieke Werkliedenverenigingen.

Tussen het nieuw aangekochte hooimagazijn en de Rosendaalsestraat was het terrein nog open. Besloten werd om het hooimagazijn te vergroten door een nieuw deel aan te bouwen. Dat nieuwe deel kreeg, geheel in de katholieke traditie en volgens de toen heersende bouwstijl, neogotische trekken. De officiële opening van het verenigingsgebouw van de Rooms-Katholieke Werkliedenvereniging Sint Joseph werd verricht door de katholieke voorman en Tweede Kamerlid dr. H.J.A.M. Schaepman op 19 januari 1896.

Het gebouw en zijn eigenaar waren een goede afspiegeling van enerzijds de emancipatie van de katholieken en anderzijds van de beginnende verzuiling in Nederland. In het bestuur (katholieke arbeiders) had een kapelaan zitting als geestelijk adviseur en in gebouw en vereniging was ruimte voor een bibliotheek (katholieke boeken) en een zangvereniging (katholieke liederen).
De locatie van het verenigingsgebouw was goed gekozen: aan de rand van de grote arbeiderswijk Klarendal, aan één van de grote uitvalswegen van de stad, de Velperweg én aan de spoorlijn naar het noorden en oosten. Het gebouw toonde het zelfbewustzijn van de katholieken aan het eind van de 19de eeuw: we mogen weer gezien worden.

In de jaren dertig van de 20ste eeuw bouwden werklozen de tuinzaal in het gebouw en diende het gebouw als stempelplaats voor de werklozen die daarmee hun steun konden krijgen.
In de Tweede Wereldoorlog was het gebouw door de Duitsers gevorderd om dienst te doen als meldpunt voor het Arbeidsfront.
Na de oorlog gebruikte de gemeente twee jaar lang het pand als opslagruimte en werkplaats. Uiteindelijk kwam het weer in handen van de Katholieke Arbeiders Beweging (KAB), zoals de landelijke centrale van katholieke vakbonden sinds 1945 heette. In 1963 werd de KAB gereorganiseerd tot het N.K.V., het Nederlands Katholiek Vakverbond.
In 1949 vond een grote renovatie in de Delftse Schoolstijl plaats. De grote zaal kreeg een nieuw plafond, een stucgazen tongewelf. Het gewicht van het plafond bleek te zwaar te zijn voor de muren en in de grote zaal werden daarom pilaren aangebracht om het nieuwe plafond te kunnen dragen. Voor de aanschaf van nieuwe fraaie smeedijzeren kroonluchters en wandlampen moesten vele ijzerbonnen worden ingeleverd. In ruil voor een groot aantal bomen mochten er tenslotte nieuwe stoelen komen. Het gebouw werd niet alleen gerenoveerd. Aan de achterzijde, Rappardstraat, werd een kapelruimte gebouwd.
In de loop der jaren ging het gebouw steeds meer dienst doen als vergader- en feestgebouw. Vele politieke partijen in Arnhem hielden er hun ledenvergaderingen en carnavalsvereniging ‘de Grashappers’ gebruikte het voor de carnavalspartijen. Dit gebruik en het gebrek aan onderhoud deed het gebouw geen goed. In de jaren tachtig was een renovatie meer dan nodig, die door particulier initiatief en een subsidie van fl 600.000,00 in 1984 gerealiseerd werd.

In 2000 kreeg het KAB-gebouw, zoals het gebouw sinds de Tweede Wereldoorlog in de volksmond was gaan heten, een nieuwe bestemming. Het Posttheater was uit haar oude zaal, het oude postkantoor in het Spijkerkwartier, gegroeid en zocht een nieuw onderkomen. Er volgden vele moeizame gesprekken tussen het Posttheater en de bestuurders van de Stichting KAB, die het gebouw bezat en exploiteerde. Uiteindelijk vond de verbouwing plaats tot een multifunctionele theaterzaal: het KAB-Posttheater. Voor de verbouwing van het pand, die 1,4 miljoen gulden kostte, kreeg het theater een eenmalige bijdrage van de provincie van 3,5 ton. In het KAB-Posttheater vinden, sinds de officiële opening op 19 maart 2001, veel (cabaret)voorstellingen en andere artistieke, sociaal-culturele en mediagenieke gebeurtenissen plaats.


 

KAB naamschild 2005



Naar boven

Beschrijving

Stichtingsjaar (Anno 1895) en stichter ( R-K-Werkl-Ver-St Joseph) staan in het groot op de voorgevel vermeld. Het langgerekte gebouw met een naar verhouding breder van hoger voorkomen, laten in eerste instantie weinig zien van de neogotische uitstraling. De neorenaissance is duidelijker te herkennen in de afwisseling tussen de rode bakstenen, de acht gepleisterde speklagen en de ronde raambogen met gepleisterde sluit- en tussenstenen.
De neogotiek zit vooral in het ronde oculusvenster in het terugliggende middengedeelte van de topgevel en de steunberen aan de zijgevels.
De topgevel wordt bekroond met een bakstenen fronton waarop een gepleisterde pinakel overhoeks is geplaatst.
Aan de achterzijde, vanaf de Rappardstraat, is de vroegere lage kapel nog goed te zien.

Achter, de meer dan 100 jaar oude, voorgevel gaat een modern theatercomplex met twee zalen en een foyer schuil.
De fraaie grote zaal, waar de meeste theatervoorstellingen plaatsvinden, biedt ruimte aan maximaal 319 toeschouwers. In de mediazaal waar ruimte is voor kleinere voorstellingen, presentaties en discussiebijeenkomsten, is ruimte voor maximaal 90 zitplaatsen.


 

KAB-Posttheater foyer



Naar boven

Literatuur

Archief N. van Vlaanderen, particulier bezit.
N. (Klaas) van Vlaanderen (geboren Arnhem 5-11-1933) was van 1966 tot 1991 beheerder van het KAB-gebouw. Hij woonde tussen 1966 en 1976 in de beheerderswoning (nu entree) van het KAB-gebouw.

Bouwhistorische Documentatie Gemeente Arnhem.
Rosendaalsestraat 25-27 (22-03-2003).

Caderius van Veen, D. & Ploeg, H. van der (1996). Verliefd op Arnhem. Deel 2.
Arnhem: Arnhemse Courant/Gelders Dagblad. pp. 26.

Duffhues, T. (1991). Generaties en patronen. De katholieke beweging te Arnhem in de 19e en 20ste eeuw.
Baarn: Arbor. pp. 204-226.

Dullaart, P. (1982). Op onze weg zijn rozen schaars gespreid. De Arnhemse anarchisten 1894-1903.
Oosterbeek: Bosbespers. pp. 15, 41-42.

Laar, E. van (1966). Hoop op gerechtigheid. De arbeiders en hun organisaties in Arnhem gedurende de tweede helft van de negentiende eeuw.
Arnhem: Gemeentearchief Arnhem. pp. 62, 89-90.

Register van Gemeentelijke Monumenten Arnhem.
Rosendaalsestraat 25-27 (1993).

Veltman, J. (1923). Gedenkboek ontstaan en dertigjarige werkzaamheid van den Diocesanen Bond van de R.K. Werklieden-Verenigingen in het Aartsbisdom Utrecht, 1893-1923. Utrecht. pp. 73-75.



Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur, Archief N. van Vlaanderen, Gelders Archief, Bibliotheek Arnhem en Historisch Museum Arnhem.
Foto’s: Stijn de Vries, 2005 (m.u.v. foto Grote Zaal).


 

KAB-Posttheater top 2005



Naar boven

Printerversie