Startpagina
Geschiedenis tot 1900
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
    Burgerweeshuis / HMA
    Duivelshuis
    Gruyterpassage
    Haphoek Roggestraat
    Huis der Provincie
    Kerkstraat 23
    Korenbeurs
    Luxortheater
    McDonalds Rijnstraat
    Musis Sacrum
    Petersgasthuis
    Postkantoor Jansplein
    Jansplein 59 Florian
    Presickhaeffs Huys
    Rembrandt Theater
    Sabelspoort
    Schouwburg
    Stadhuis
    Vijzelstraat 12
    Waag
    Weverstraat 39
    Weverstraat 40
Monumenten buitenstad
Kerk, Klooster, Graf
Scholen
Straten en Pleinen
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
Kaarten en Plattegronden
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap
Contact

Postkantoor Jansplein

Inhoud

Overzicht
Geschiedenis
Beschrijving
Literatuur


 

Postkantoor naamrelief



Naar boven

Overzicht

Naam: Postkantoor
Adres: Jansplein 56, 6811 GD Arnhem
Bouwjaar: 1888-1890
Stijl: Neogotiek
Architect: C.H. Peters
Opdrachtgever: Staat der Nederlanden
Uitbreiding: 1908
Gebruik bij oplevering: Postkantoor
Gebruik:
1889-2009: Postkantoor
2009: verbouwing


 

Postkantoor siermetselwerk



Naar boven

Geschiedenis

Op de hoek van het Jansplein en de Mariënburgstraat stond in de tweede helft van de 19de eeuw het huis van B.F. baron van Verschuer. In 1883 werd huis en grond aangekocht door de Staat met het plan om daar een nieuw postkantoor te bouwen.
Het eerste deel van het nieuwe gebouw werd in 1889 geopend. Rijksbouwmeester C.H. Peters (1847-1932) liet het postkantoor bouwen in een neogotische stijl met enkele kenmerken van de neorenaissance (teruggrijpend op de late gotiek en vroege renaissance).
Toen in 1905 het perceel naast het nieuwe postkantoor, dat bij vergissing in 1883 niet was aangekocht, vrij kwam werd het ook door de Staat gekocht. In 1908 waren de plannen voor de uitbreiding van het kantoor klaar en in datzelfde jaar werd met de bouw begonnen.
Behalve een wachtzaal voor het publiek was er een lokaal voor aangetekende brieven, een ruimte voor de bestellers en de directeurskamer. Op de eerste verdieping was de directeurswoning met negen kamers, een keuken met bijkeuken, een badkamer en terras.
In 1968 werd de wachtruimte volledig gemoderniseerd, waarbij de stergewelven verdwenen. In 1994 was er een volgende verbouwingsronde waarbij de loketten werden ingeruild voor een open balie.

In 2004 werd vastgoedmaatschappij Elizen Vastgoed BV uit Twello eigenaar van het postkantoor. Aanvankelijk wilde zij het pand ombouwen tot een grand café en appartementen. Drie jaar later, in november 2007, bleek dat te zijn omgezet in de combinatie ‘grand café-boekhandel’ waarbij La Place (o.a. horeca van V&D) en Selexyz Dekker van de Vegt voor de invulling gaan zorgen. Selexyz Dekker van de Vegt geeft haar vestiging in de Koningstraat, waar zij vanaf 1972 zat (in het begin als ‘De Gelderse Boekhandel’) op. De verbouwing wordt een miljoenenoperatie. Elizen Vastgoed investeert zo'n 2 miljoen, Selexyz steekt er circa 1,5 miljoen euro in en La Place draagt ruim vier ton bij. Het boeken-grandcafé, met waarschijnlijk een terras aan de voorzijde en op de binnenplaats achter, moet eind 2008 - begin 2009 opengaan.


 

Postkantoor anno 1888



Naar boven

Beschrijving

Peters’ ‘postkantorengotiek’ (zie ook zijn postkantoren in Amsterdam, Deventer, Nijmegen en Groningen) zien we in het Arnhemse postkantoor duidelijk terug. Kenmerkend zijn de kruisvensters, de boognissen boven de hoge smalle vensters, de topgevels, de vele speklagen en het metselwerk met meerdere kleuren. Opvallend zijn ook de versierde muurankers.
De gotiek is in de neostijl van het postkantoor het best te herkennen aan de trapgevels met luchtbogen en pinakels in de trant van de baksteengotiek (vergelijk bijvoorbeeld met de St. Walburgiskerk). De kwetsbare luchtbogen zijn in de loop der jaren gedeeltelijk dichtgemetseld of verwijderd. De indruk van een gotische kerk is vooral sterk bij de zijgevel in de Mariënburgstraat waar de erker iets weg heeft van een gotisch kerkkoor. Karakteristiek voor de neogotiek zijn verder de dakkapellen.
De uit twaalf gelijke delen opgetrokken gevel is in siermetselwerk met geglazuurde en verschillend gekleurde (donkerrood, groen, geel) baksteen uitgevoerd.
De voormalige hoofdingang bevond zich aan de rechterkant van de voorgevel aan het Jansplein. Het opschrift ‘Postkantoor’ boven de deur wijst daar nog op. Bij deze ingang is, in de kleurstelling van de stenen, goed het verschil tussen het oorspronkelijke gebouw uit 1890 (links) en de uitbreiding uit 1908 (rechts) te zien. Aan de zijgevels is het jaartal 1888 in goudkleurig siersmeedwerk te zien. Voor de westelijke zijgevel, waarvoor je een stukje de Jansplaats om moet lopen om het jaartal te zien, is dit bijzonder omdat die pas in 1908 is bijgebouwd.
Van het prachtige neogotische interieur (o.a gemetselde stergewelven) is, na een verbouwing in de jaren zestig van de twintigste eeuw, niets over gebleven.
Vroeger werd het postkantoor in de volksmond ook wel ‘de Apenrots’ genoemd naar de vele gebeeldhouwde aapjes die als ornament de gevel sieren. Ze bevinden zich aan de pilasters tussen de vensters op de hoogte van de eerste verdieping.
Aan de Mariënburgstraat is de vroegere inrijpoort voor de postkoetsen te zien. Hier stonden op een binnenplaats de drinkbakken voor de paarden opgesteld.

Rijksbouwmeester Cornelis Peters is in Arnhem ook verantwoordelijk voor het ontwerp van het Postdistributiekantoor (pakketpostdienst) op het Stationsplein (1887).
In 2005 werd dit eveneens neo(gotiek en renaissance)-pand afgebroken om de aanleg van het nieuwe station mogelijk te maken. Vervolgens werd het gebouw in Klarendal (driehoek Sonsbeeksingel/Klarendalseweg) als ‘Modecentrum’ in 2007 en 2008 weer steentje voor steentje in elkaar gezet.


 

Postkantoor 'apenrots'



Naar boven

Literatuur

Beumer, B., AA40 of Arnhem Authentiek in 40 onderwerpen.
Uitgeverij Beeld, Westervoort, 2001. pp. 93.

De Gelderlander.

Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. De stedebouwkundige ontwikkeling van de stad.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 64-65.

Markus, A. (1907). Arnhem omstreeks het midden der vorige eeuw met geschiedkundige aanteekeningen.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon, 1975; ongewijzigde herdruk van de uitgave uit 1907. pp. 345.

Vredenberg, J. (2002). Handel, nijverheid en industrie. Bedrijfsgebouwen in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 34.


Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur, Bibliotheek Arnhem (o.a. Gelderland in Beeld), Gelders Archief (o.a. Topografische Historische Atlas) en Historisch Museum Arnhem.
Foto’s 2005: Stijn de Vries.



Naar boven

Printerversie