Startpagina
Geschiedenis tot 1900
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
    Burgerweeshuis / HMA
    Duivelshuis
    Gruyterpassage
    Haphoek Roggestraat
    Huis der Provincie
    Kerkstraat 23
    Korenbeurs
    Luxortheater
    McDonalds Rijnstraat
    Musis Sacrum
    Petersgasthuis
    Postkantoor Jansplein
    Jansplein 59 Florian
    Presickhaeffs Huys
    Rembrandt Theater
    Sabelspoort
    Schouwburg
    Stadhuis
    Vijzelstraat 12
    Waag
    Weverstraat 39
    Weverstraat 40
Monumenten buitenstad
Kerk, Klooster, Graf
Scholen
Straten en Pleinen
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
Kaarten en Plattegronden
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap
Contact

Huis der Provincie

Inhoud

Overzicht
Geschiedenis
Beschrijving
Literatuur


 

Provinciehuis brievenbus 2005



Naar boven

Overzicht

Naam: Huis der Provincie
Adres: Markt 11, Arnhem
Bouwjaar: 1950-1954
Stijl: naar Delftse school / Traditionalisme
Architect: J.J.M. Vegter en H. Brouwer i.s.m. T.T. Deurvorst (interieur)
Beeldhouwwerken: Hildo Krop, Willem Reyers, Everdine Henny, Piet Esser e.v.a.
Opdrachtgever: Provincie Gelderland
Uitbreiding: 1981; architecten Brouwer en Deurvorst
Gebruik sinds oplevering (1954): Huis der Provincie


 

Provinciehuis bouw zuidzijde 1954



Naar boven

Geschiedenis

In de Tweede Wereldoorlog, vooral tijdens de Slag om Arnhem in september 1944, werden vrijwel alle gebouwen op en rondom de Markt zwaar beschadigd of verwoest. Ernstig vernield was ook het ‘Gouvernementsgebouw’ waar het bestuur van de provincie Gelderland sinds 1924 zetelde. Van herstel van het gebouw werd afgezien om de mogelijkheid te creëren om de Markt een geheel nieuw aanzien te geven. Stond het oude provinciehuis aan de oostzijde van de Markt, het nieuwe gebouw zou aan de zuidelijke kopzijde van de markt naast de, – wonderwel redelijk gespaard gebleven, Sabelspoort komen. Zo zou het nieuwe gebouw zowel over de Markt als over de Rijn uitkijken. Het nieuwe Huis der Provincie zou het eerste grote project van de vernielde overheidsgebouwen in Arnhem zijn. De architectuur van het nieuwe provinciehuis zou op gebouwen als het Paleis van Justitie en het Stadhuis zijn schaduw vooruit werpen.
Op 21 augustus 1946 ontving de Leeuwardense architect J. Vegter de opdracht om ‘in voortdurende samenwerking met de ontwerper van het nieuwe stadsplan, dus passende binnen het algehele plan voor het nieuwe Arnhem, de situering van het nieuw te maken griffiegebouw te bestuderen en nader te bepalen’. De opdracht gaf aan dat het ontwerp moest voldoen aan het raamwerk van het op 1 juni 1945 opgericht Bureau Stadsplan met H. Lammers aan het hoofd. Drijvende kracht achter de wederopbouw was vooral de directeur van de Dienst Gemeentewerken, J. P. van Muilwijk.
Vier jaar werkte Vegter samen met H. Brouwer en interieurarchitect T. Deurvorst aan de nieuwbouwplannen en op 14 november 1950 kon Commissaris van de Koningin jhr. C.G.C. Quarles van Ufford met een dragline de eerste grondwerkzaamheden ten behoeve van de nieuwbouw uitvoeren. De geplande bouwkosten van vier miljoen gulden liepen al snel op, eerst tot fl 8.750.00,00; uiteindelijk werd 11 miljoen gulden betaald. Als adviseur voor het, voor de wederopbouwjaren unieke, samengaan van architectuur en kunst in het nieuwe Huis der Provincie was professor dr. A.M.W.J. Hammacher, directeur van het museum Kröller-Müller, aangetrokken.
Op 11 september 1954 werd het nieuwe Huis der Provincie door koningin Juliana en prins Bernhard geopend. Een onderdeel van de ceremonie was de tekst die koningin Juliana in het Huisboek van de provincie schreef:
Door aards geweld ter neer gebracht
Wat God herstelt heeft grote kracht

Deze tekst van griffier mr. N. Hendrik Muller werd later in de toegangspoort aangebracht.

In 1981 wordt rondom het atrium het Huis der Provincie met een verdieping verhoogd om aan een nijpend ruimtegebrek het hoofd te bieden. Door het aantrekken van twee van de oorspronkelijke architecten en het advieswerk van J. Vegter zelf vindt de uitbreiding plaats in de geest van de basisvisie van het gebouw.

In 1998 wordt het pand gemoderniseerd. De leiding daarvan berust bij Wim Visser die ook betrokken is geweest bij de bouw tussen 1950 en 1954. De entree wordt meer geschikt gemaakt voor mindervaliden en de muren rond de Statenzaal worden vernieuwd.

In 2007 is de volgende vernieuwingsslag als een begin wordt gemaakt met de totale renovatie en herinrichting van de Statenzaal naar een ontwerp van TAK-Architecten, Delft/Arnhem. Ook de Zuidgalerij krijgt een nieuw jasje in de vorm van nieuwe beglazing, screens en roosters om het binnenklimaat daar te verbeteren. Een nieuw informatiecentrum completeert de renovatie.


 

Provinciehuis opening 1954



Naar boven

Beschrijving

Het Huis der Provincie is gebouwd rondom een atrium (binnenplaats) volgens de Italiaanse palazzostijl. Hetzelfde concept zien we terug bij het later gebouwde Paleis van Justitie en het Stadhuis. Voor de toegangspoort staan twee, uit één stuk opgetrokken wit granieten, zuilen van 19 ton. De zuilen, die als ‘Wachters’ de verdediging van de democratie moeten symboliseren, worden bekroond door gebeeldhouwde kapitelen van Hildo Krop. Links, boven het balkon - waar in vroeger jaren meermalen een aubade werd gehouden op koninginnedag – is een gebeeldhouwd wapenschild van Willem Reyers aangebracht. Het bronzen balkon in siersmeedwerk en de ingewikkelde baksteenpatronen laten zien dat kosten, moeite noch kunstzinnige creativiteit zijn gespaard.
Ondanks de vrij lage, maar wel brede toegangspoort, laten de vele ramen het open karakter van het gebouw zien. In de toegangspoort zien we rechts en links in wit marmer de tekst van de officiële opening gebeiteld met de vermelding van de jaren van verwoesting (links) en restauratie (rechts) van het Huis der Provincie. Het plafond van de toegangspoort toont een betonreliëf van P. Donk, ‘de Phoenix’.


 

Provinciehuis opening 1954 zaal



Naar boven




Naar boven

Rechts aan de voorgevel hangt een carillon met daarboven een kunstwerk van beeldhouwster Everdine Henny. In brons zijn vogels tussen bloesemstokken afgebeeld. Elk uur speelt het carillon en blijkt het kunstwerk zich als een hek te kunnen openen. Vervolgens verschijnt een gouden boerinnetje die zich met een emmertje in de hand sierlijk tussen gouden fruitbomen beweegt. De voorstelling maakt duidelijk dat dit een geschenk is van Gelderse landbouworganisaties aan de provincie.


 

Provinciehuis carillon



Naar boven

In het atrium wordt het open karakter enigszins teniet gedaan door de omslotenheid van de binnenplaats en de rijkdom van de architectuur en ornamenten. Rondom de muren van de binnenplaats zijn 24 gebeeldhouwde platen aangebracht (supervisie Wessel Couzijn) die historische situaties (o.a. Slag om Arnhem) weergeven. Het midden van het atrium wordt gesierd door een fontein met het beeld ‘Hercules en Antaeus’ van V.P.S. (Piet) Esser.
De hoofdingang wordt geflankeerd door twee metalen zuilen, die aansluiten op de ‘Wachters’ voor de toegangspoort.
In het gebouw zelf bevinden zich in de oost- en westvleugel de kantoorruimten en bestuurskamers gevestigd. In de galerijen zijn in één doorlopende ‘fries’ vele gebeeldhouwde objecten aangebracht die ambachten en oude zinspreuken en de verschillende gemeentewapens van de provincie Gelderland uitbeelden. De werkvertrekken aan de oost- en westzijde van het gebouw worden met elkaar verbonden door twee galerijen aan de noord- en zuidzijde.
In de noordgalerij, Marktzijde, hangen vier wandtapijten van Michel Seuphor en Donk, die de natuurelementen Aarde, Water, Vuur en Licht symboliseren. Op deze tapijten worden tegelijkertijd de menselijke activiteiten Zijn, Worden, Doen en Weten afgebeeld.
Op de twee zijwanden van de zuidgalerij, Rijnzijde, zijn twee grote mozaïeken van Vic Elenbaas te zien. Deze kunstwerken van ongepolijste stukjes gekleurd, vooral rood, marmer geven in symbolen aan de westzijde van de zuidgalerij de menselijke en bestuurlijke activiteiten weer. Aan de oostzijde is de sterfelijkheid van de mens uitgebeeld door de verschillende manieren waarop men het tijdelijke voor het eeuwige verruilt. Vanaf de zuidgalerij heeft men een majestueus uitzicht over de Rijn en de John Frost brug.
De statenzaal is de centrale ruimte, het hart van het gebouw en van het provinciale bestuur. Op de vloer van de zaal ligt een handgeknoopt vloerkleed van K.C. Fischer-van der Mijll Dekker met daarin geweven een gestileerde kaart van Gelderland. De bronzen buste van Koningin Beatrix in de Statenzaal is van de hand van Jac Maris.



Naar boven

Literatuur

Beks, M. & Heusden, W. van (1983). Beeldenvaart door Arnhem.
Arnhem: Stichting Festival Arnhem. pp. 41-43.

Beumer, B. (2001). AA40 of Arnhem Authentiek in 40 onderwerpen.
Westervoort: Uitgeverij Beeld. pp. 126-128.

Hilberdink, C. (1983). Gelre’s hof. Van paardestal tot Huis der Provincie.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 72-77.

Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. De stedebouwkundige ontwikkeling van de stad.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 114-116.

Roelofs, B. (1995). De wederopbouw van Arnhem 1945-1964.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 71-72.

Roelofs, B. (2008). Huis der Provincie. Het ‘kasteel’ op de Markt in Arnhem. Utrecht: Uitgeverij Matrijs.

Rotterdam, R. van (2005). Bouwkunst. Huis der Provincie Gelderland.
Arnhem: Provinciaal Bestuur Gelderland. (ongepagineerd).

Schie, R. van (foto’s), Wentink, H. (tekst) & Lavooij, W. (inleiding) (1999). Stadsschoon in Arnhem. Bouwen in de twintigste eeuw.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. p. 35.

Vredenberg, J. (2004). Wederopbouw. Stedenbouw en architectuur in Arnhem 1945-1965.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 13-20, 30-31.


Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur, Bibliotheek Arnhem (o.a. Gelderland in Beeld), Gelders Archief (o.a. Topografische Historische Atlas) en Historisch Museum Arnhem.
Foto’s: Stijn en Jan de Vries, 2005-2007.


 

Provinciehuis toegangsrelief 2005



Naar boven

Printerversie