Startpagina
Geschiedenis tot 1900
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
Monumenten buitenstad
Kerk, Klooster, Graf
    Kerken Overzicht
       Grote of Eusebiuskerk
       Koepelkerk Jansplein
       Lutherse Kerk Korenmarkt
       OL Vrouwekerk
       Synagoge / Sjoel
       Waalse Kerk
       Walburgiskerk
       Eusebiuskerk Nieuwe Plein
       Janskerk Jansplein
    Kloosters Overzicht
    Begraafplaatsen Overzicht
Scholen
Straten en Pleinen
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
Kaarten en Plattegronden
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap
Contact

OL Vrouwekerk

Inhoud

Overzicht
Geschiedenis
Beschrijving
Literatuur



Naar boven

Overzicht

Naam: Onze Lieve-Vrouwe Kerk / ‘Voorheen de Kerk”
Adres: Van Slichtenhorststraat, 68 Arnhem
Bouwjaar: 1910
Stijl: Eclecticisme, combinatie van neoromaans en neogotiek
Architect: Willem G. Welsing (1859-1942)
Restauratie en verbouw tot appartementen: 2000-2001 o.l.v. K3 Architectuur Arnhem
Gebruikershistorie:
1911-1995: parochiekerk
2001-heden: wooncomplex



Naar boven

Geschiedenis

De wijken St. Marten en Sonsbeekkwartier behoorden in de 19de eeuw tot het landgoed Sonsbeek. Door persoonlijke en financiële problemen verkocht de eigenaar, G.M.A. baron Heeckeren van Enghuizen, aan het eind van de 19de eeuw delen van het landgoed om in 1899 het overblijvende restant, het park Sonsbeek, aan de gemeente te verkopen. De terreinen tussen de Apeldoornse- en Hommelseweg kwamen in handen van projectontwikkelaars en aannemers. De meest vooraanstaande rol werd daarin gespeeld door Hendrik Kooy jr. en zijn ‘NV Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek’.
Vanaf 1880 werd volgens de principes van de ‘revolutiebouw’ (snelle bouw van goedkope, kwalitatief-arme woningen) de wijk St. Marten gebouwd en in 1895 volgde het gebied rondom het Graaf Ottoplein. Eén van de nieuwe straten werd bij raadsbesluit van 8 januari 1898 ‘Van Slichtenhorststraat’ genoemd.
De bevolking groeide sterk in deze wijken en de katholieke gemeenschap besloot tot de bouw van een nieuwe, vierde, parochiekerk. Als architect werd de in Arnhem woonachtige Willem Welsing aangetrokken, die in 1904 de ontwerper was van de kapel van het St. Elisabeths Gasthuis. Als bouwplaats werd een perceel aan de steile Van Slichtenhorststraat, midden in de woonwijk tussen de Nijhoffstraat en Sloetstraat, uitgekozen. Bouwpastoor werd Bernardus Nieuwenhuis.
Op 5 mei 1911 werd de kerk ‘Onze Lieve Vrouwe Onbevlekt Ontvangen’, kortweg O.L. Vrouwe, door de aartsbisschop van Utrecht, monseigneur. H. van de Wetering, ingewijd.
Na de Tweede Wereldoorlog groeide de parochie in het noorden van Arnhem sterk en werd in 1963 besloten tot de bouw van een nieuwe kerk: de Verrijzeniskerk aan de Beethovenlaan. Niet veel later trad het proces van ontkerkelijking en ontzuiling in en nam het kerkbezoek sterk af. In de jaren tachtig van de twintigste eeuw waren er nog zo’n 150 over. Veel te veel voor een gebouw met ruimte voor 700 kerkgangers. Het kerkgebouw werd verruild voor de kleinere dagkapel in het parochiehuis en in 1993 werd een aanvraag tot sloop ingediend, die werd afgewezen. Een jaar later werd het kerkgebouw definitief gesloten. In 2004 kwam ook een einde aan de bijeenkomsten in de dagkapel.
In 1996 ontfermde specialiteitenrestaurant Saté Plaza in de Varkensstraat zich over een deel van het interieur. Kerkbanken uit de oude kerk gingen dienst doen als zitplaatsen in het restaurant, als lambriseringen en ook de bar is uit banken van de oude kerk opgebouwd. Bijzonder is de biechtstoel achter de bar als doorgang tussen restaurant en keuken.
Na jaren leegstand besloot woningcorporatie Portaal in de kerk woningen aan te brengen.
Architectenbureau K3 uit Arnhem (Utrechtsestraat) creëerde 32 appartementen en maisonnettes, die sinds 2001 als huurwoningen betrokken konden worden.
Het wooncomplex kreeg in 2005 van zowel de vakjury als het publiek (via dagblad ‘De Gelderlander’) de ‘Heuvelinkprijs voor Architectuur in Arnhem’ voor het vernieuwende en historisch verantwoorde hergebruik van de Onze Lieve-Vrouwe Kerk.



Naar boven

Beschrijving

De kerk is niet direct aan de straat gebouwd, maar ligt meer naar achteren. Daardoor is voor de hoofdingang een kerkplein gecreëerd. Het plein wordt door een hek gescheiden van de straat. Aan het plein, rechts van de kerk, werden de pastorie en een parochiehuis gebouwd. Wel direct aan de straat staat de vroegere kosterswoning (links).
De kerk is in een neoromaanse stijl (driebeukige kruisbasiliek met een massieve, vierkante bakstenen voorgevel) opgetrokken waaraan neogotische elementen (spitsboogvensters) zijn toegevoegd.
De oorspronkelijke glas en lood ramen zijn van vader en zoon Joep Nicolaas uit Roermond. In 1912 vervaardigde Nicolaas sr. de scènes uit het Oude en nieuwe Testament boven het hoofdaltaar. In 1936 maakte jr., ter gelegenheid van het jubileum van bouwpastoor Bernardus Nieuwenhuis, de vensters met de ‘Geheimen van de Rozenkrans’.
Een deel van het interieur is dus te bewonderen/te gebruiken in specialiteitenrestaurant Saté Plaza in de Varkensstraat.
De wooneenheden zijn gebouwd aan weerszijden van het oude middenpad op een ‘verhoging’.

Architect Willem Welsing liet zich bij het ontwerp voor de kerk inspireren door de Walburgiskerk. De twee klokkentorens met lage spitsen zijn daar de duidelijkste voorbeelden van. Ook het grondplan, schip- en transeptruimte met rechtgesloten koor in kruisvorm, heeft grote parallellen met de middeleeuwse Walburgiskerk.
De zijkapellen, de voormalige doopkapel, een Lourdesgrot en vier biechtkapellen, sloten aan op de zijbeuken.

Van architect Willem Welsing zijn verder in Arnhem te vinden: kapel St. Elisabeths Gasthuis (1904), Gruyterwinkel aan de Roggestraat/Land van de Markt (1906), woningen aan de Oranjestraat (vanaf 1906), Gruyterwinkel aan de Hommelseweg 9 (1916).



Naar boven

Literatuur

Caderius van Veen, D. & Ploeg, H. van der (z.jr./2000). Verliefd op Arnhem.
Arnhem: Arnhemse Courant/Gelders Dagblad. Gebonden editie van delen 1 t/m 4. p. 105.

Fockema, D., Hogerlinden J.G.A. & Wal, G. van der (1913). Gedenkboek van Arnhem 1813-1913.
Rotterdam: N.V. W.N.J. van Ditmar’s Uitgevers Maatschappij. pp. 133.

Knap, W. W.G.Zn. & Vergouwe, G.F.C. (1933). Arnhem 1233-1933. Gedenkboek uitgegeven ter gelegenheid van het zevende eeuwfeest van Arnhems’ stedelijk bestaan.
Arnhem: N.V. Drukkerij en Uitgevers-Maatschappij De Vlijt. pp. 286-293, 303

Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. De stedebouwkundige ontwikkeling van de stad.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 65-68

Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. Jongere bouwkunst vanaf 1840.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 19

Markus, A. (1907). Arnhem omstreeks het midden der vorige eeuw met geschiedkundige aanteekeningen.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon, 1975; ongewijzigde herdruk van de uitgave uit 1907. pp.

Schulte, A.G. (2005). Samen op weg naar de Wijngaard des Heren. De fusie van de parochies van Arnhem-Noord, Velp en Rozendaal.
In: Arnhem de Genoeglijkste, 2005, jrg. 25, nr.3 (themanummer ‘Kerken in Arnhem’), pp. 134-145; pp. 141-142..

Stenfert Kroese, H.E. & Neijenesch, D. W. (1919). Arnhem en zijn toekomstige ontwikkeling.
Arnhem: Thieme. pp.

Wander, R.H.J. (1997). Kerken. Duizend jaar religieuze bouwkunst in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 26, 49-50, 59.



Afbeeldingen: uit bovenstaande literatuur en Gelders Archief.
Foto’s 2006: Stijn de Vries.



Naar boven

Printerversie