Startpagina
Geschiedenis tot 1900
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
Monumenten buitenstad
Kerk, Klooster, Graf
    Kerken Overzicht
    Kloosters Overzicht
    Begraafplaatsen Overzicht
       Prehistorische Grafheuvels Warnsborn
       St. Martens Kerkhof
       Joodse Begraafplaats Utrechtseweg
       Joodse Begraafplaats Talmaplein
       Joodse Begraafplaats Moscowa
Scholen
Straten en Pleinen
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
Kaarten en Plattegronden
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap
Contact

Begraafplaatsen en Kerkhoven

Overzicht

Prehistorie
Romeinse Tijd
Kloosterhoven
Kerkhoven
Begraafplaatsen in kerken
St. Martens Kerkhof
Steenstraat
Coehoornbegraafplaats / Vliegerenberg
Onder Linden
Moscowa
Vredenoord Schaarsbergen
Elden
Nationaal Verstrooiterrein ‘Delhuyzen’
Joodse begraafplaatsen
Literatuur



Naar boven

Prehistorie

Naam: Grafheuvels Warnsborn
Adres: Landgoed Warnsborn, hoek Amsterdamseweg / Harderwijkerweg
Periode: ca. 3.000-2.600 voor Christus
Huidige staat: heuvels zijn zichtbaar in het landschap


 

Grafheuvels Warnsborn Twee grafheuvels op 't kleine heitje.



Naar boven

Romeinse Tijd

Naam: Grafvelden Schuytgraaf
Adres: Wijk Schuytgraaf
Periode: 1ste en 2de eeuw na Christus
Huidige staat: geheel verdwenen door nieuwbouw; archeologische vondsten zijn wel bewaard.



Naar boven

Kloosterhoven

De kloosters Monnikhuizen, Bethanië en Mariëndaal (allen verlaten in de 16de eeuw) hadden rondom het kloostergebouw een eigen kerkhof. Een aantal grafzerken zijn bewaard gebleven (o.a. Stenen Tafel van Monnikhuizen).
Het Karmelitessenklooster ‘Nazareth’ aan de Bakenbergseweg heeft nog steeds een eigen kloosterkerkhof.



Naar boven

Kerkhoven

Kerkhoven in de oude betekenis van het woord: een hof bij de kerk, waar de doden begraven werden, waren in Arnhem bij de Janskerk, de Walburgiskerk en de Grote of Eusebiuskerk. Het grootste, en algemene, kerkhof lag bij de Eusebiuskerk. Deze begraafplaats was aan het eind van de 18de eeuw (1780) vol, waardoor – na veel ophef – uitgeweken werd naar de begraafplaats aan de Steenstraat.
In Elden waren bij de diverse kerken ook begraafplaatsen.


 

Kerkhof Janskerk 1640



Naar boven

Begraafplaatsen in kerken

Tot 1829 (wettelijk verbod op begraven in kerken) werd er vooral in de Grote of Eusebiuskerk begraven. Ook in de St. Bonifatiuskerk (Elden) werden doden begraven.



Naar boven

St. Martens Kerkhof

Adres: op de kruising Paul Krugerstraat en Apeldoornseweg
Periode: middeleeuwen
Een begraafplaats waar nog weinig onderzoek naar gedaan is. Het kerkhof komt voor op diverse 18e eeuwse kaarten. Waarschijnlijk betreft het hier een kerkhof bij een vroegere kapel gewijd aan St. Maarten.
Huidige staat: geheel verdwenen.


 

St. Martens Kerkhof 1767 Hertekening van een kaart van landmeter Frederick Beyerinck.



Naar boven

Steenstraat

Adres: op de plaats van de huidige Martinuskerk
Periode: 1783 en 1825-1852
Gezindte: in 1783 in gebruik genomen. Na het kerkhofoproer van dat jaar weer buiten gebruik gesteld. Als katholieke begraafplaats gediend tussen 1825 en 1852 opnieuw. Na 1852 vervangen door de begraafplaats 'Onder de Linden'.
Huidige staat: geheel verdwenen.


 

1783 Begraafplaats Steenstraat Als protest wordt een lijk opgegraven.



Naar boven

Coehoornbegraafplaats / Vliegerenberg

Adres: tussen het Nieuwe Plein en de Coehoornstraat
Periode: 1825-1862
Gezindte: particuliere begraafplaats tot 1828; daarna overgenomen door gemeente als algemene en protestantse begraafplaats. Na 1862 niet meer gebruikt en vervangen door ‘Onder de Linden’.
Huidige staat: begraafplaats werd geruimd in 1932 en is nu geheel verdwenen.


 

Stationsgebied, 1880 De begraafplaats Vliegerenberg aan de Coehoornstraat.



Naar boven

Onder de Linden

Adres: tussen Hommelseweg, Onder de Linden, Hemonylaan en de Agnietenstraat
Periode: 1852-1876
Gezindte: drie afzonderlijke afdelingen voor de gezindten; katholieke begraafplaats sinds 1852 aan de westzijde tegen de Hommelseweg, protestantse en algemene begraafplaats sinds 1862 aan oostzijde tegen de Hemonylaan, joodse begraafplaats vanaf 1858 even ten noorden daarvan bij huidige Talmaplein. Na 1876 niet meer gebruikt en vervangen door ‘Moscowa’.
Huidige staat: katholieke en algemene begraafplaats werden geruimd in 1959; joodse begraafplaats in 1985.


 

Onder de Linden, 1874 De drie begraafplaatsen aan 'Onder de Linden'. Even ten noorden daarvan de aparte Joodse begraafplaats.



Naar boven

Moscowa

Adres: Waterbergseweg
Periode: 1866-heden
Gezindte: vanaf 1866 was op deze plaats de Joodse begraafplaats. In 1877 volgde een katholieke en algemene (protestanten en niet-gelovigen) begraafplaats.
Huidige staat: begraafplaats


 

Moscowa 1874 In de zuidelijke driehoek de Joodse begraafplaats.



Naar boven

Vredenoord Schaarsbergen

Adres: Kemperbergerweg 611, Schaarsbergen
Periode: 1870-heden
Gezindte: begraafplaats bij de kerk van de Hervormde gemeente van Schaarsbergen
Huidige staat: begraafplaats



Naar boven

Elden

Bonifatiuskerkhof
Adres: Huissensedijk 10, Elden
Periode: 14e eeuw-heden
Gezindte: kerk en begraafplaats tot 1587 katholiek, daarna protestant (Nederlands-Hervormd)
Huidige staat: begraafplaats

Waterstaatskerkhof
Adres: Huissensedijk 2-4, Elden
Periode: 1836-1902
Gezindte: katholieke begraafplaats bij de ‘Waterstaatskerk’
Huidige staat: verdwenen. Kerk is verbouwd tot woningcomplex.

Lucaskerkhof
Adres: Rijksweg-West, Elden
Periode: 1902-heden
Gezindte: katholieke begraafplaats bij de St. Lucaskerk als opvolger van de begraafplaats bij de ‘Waterstaatskerk’
Huidige staat: begraafplaats



Naar boven

Nationaal Verstrooiterrein Delhuyzen"

Adres: Landgoed Delhuyzen (ingang op Apeldoornseweg ter hoogte van kmpaal 5.1)
Periode: 1989-heden
Gezindte: alle
Huidige staat: verstrooiterrein



Naar boven

Joodse begraafplaatsen

Tot 1755 begroeven de Joden hun doden buiten de stad; eerst in Huissen en later in Wageningen.
1755-1827: Begraafplaats ‘Park Onderlangs en Zandberg’ (‘Sinckenbergh’)
1827-1858: Begraafplaats en noorden van de Utrechtseweg, vlakbij de Zandberg. Bij huize en particuliere begraafplaats ‘De Valk’; geruimd in 1966.
1858-1866: Begraafplaats ‘Onder de Linden’ bij huidige Talmaplein; geruimd in 1985.
1866-heden: Begraafplaats ‘Moscowa’


 

Joodse Begraafplaatsen 1874 Links de oude Joodse begraafplaats aan de Utrechtseweg (onder de M van MP20). Rechts naast Hotel Bellevue, ten noorden van de Utrechtseweg, de Joodse begraafplaats 'De Valk'.



Naar boven

Prehistorische Grafheuvels Warnsborn

 

St. Martens Kerkhof

 

Joodse Begraafplaats Utrechtseweg

 

Joodse Begraafplaats Talmaplein

 

Joodse Begraafplaats Moscowa

 



Naar boven

Literatuur

Borman, R. en J. Nieland (Eds.) (1983). De oudste bewoning van Arnhem. Archeologische vondsten uit de binnenstad en omgeving.
Arnhem: Gemeentemuseum Arnhem.

Borman, R. (1993). Arnhem onder de grond. Bewoningsgeschiedenis van stad en omgeving.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs.

Caderius van Veen, D. & Ploeg, H. van der (z.jr./1995). Verliefd op Arnhem.
Arnhem: Arnhemse Courant/Gelders Dagblad. p. 48.

Cappers, W. (2002). Funeraire Cultuur Arnhem.
Soesterberg: Aspekt / Rotterdam: De Terebinth.

De Gelderlander.

Fockema, D., Hogerlinden J.G.A. & Wal, G. van der (1913). Gedenkboek van Arnhem 1813-1913.
Rotterdam: N.V. W.N.J. van Ditmar’s Uitgevers Maatschappij. pp. 93-94, 120, 122.

Frank, C.J.B.P. & Hest, J.H.J. van (2002). Elden. Betuws dorp in Arnhem-Zuid.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 27-36.

Hulsman, A. (2002). Van kerkhof naar begraafplaats.
In: Arnhem de Genoeglijkste, jrg. 22, nr. 4, december 2002, pp. 205-208.

Iddekinge, P.R.A., e.a. (Eds.) (1982/1983). Ach Lieve Tijd. 750 jaar Arnhem, de Arnhemmers en hun rijke verleden.
Arnhem/Zwolle: De Gelderse Boekhandel - Uitgeverij Waanders. deel 1, p. 20, 25, deel 4, p. 83, deel 8, p. 191.

Knap, W. W.G.Zn. & Vergouwe, G.F.C. (1933). Arnhem 1233-1933. Gedenkboek uitgegeven ter gelegenheid van het zevende eeuwfeest van Arnhems’ stedelijk bestaan.
Arnhem: N.V. Drukkerij en Uitgevers-Maatschappij De Vlijt. pp. 117-120, 153, 171.

Kooger, H. (1987). Rondom den Brink. Zwerven door West-Arnhem.
Arnhem: KEMA. pp. 44-46.

Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. Jongere bouwkunst vanaf 1840.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 88-89.

Markus, A. (1907). Arnhem omstreeks het midden der vorige eeuw met geschiedkundige aanteekeningen.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon, 1975; ongewijzigde herdruk van de uitgave uit 1907. pp. 225-226, 231, 232.

Meurs, M. van (2002). Arnhemse verhalen en gebeurtenissen – 2.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 112-114.

Schaars, A.H.G. & Veldhorst, A.D.M. (Eds) (1986). Kadastrale Atlas van Gelderland 1832 Arnhem.
Arnhem: Stichting Werkgroep Kadastrale Atlas Gelderland.

Schulte, A.G. (1994). De Grote of Eusebiuskerk in Arnhem. IJkpunt van de stad.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs.

Staats Evers, J.W. (1868). Beschrijving van Arnhem.
Arnhem: Nijhoff & Zn. pp. 82, 83, 95, 99.



Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur, Gelders Archief en Bibliotheek Arnhem













Naar boven

Printerversie