Startpagina
Geschiedenis tot 1900
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
Monumenten buitenstad
Kerk, Klooster, Graf
Scholen
Straten en Pleinen
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
Kaarten en Plattegronden
    4e eeuw Tabula Peutingeriana
    1560 Van Deventer
    1565 Guicciardini
    1580 Buchelius
    1649 Blaeu
    1715
    1853
    1874
    1895
    1925
    1957
    1967
    1635 Kaartboek Catharina Gasthuis
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap
Contact

De kaart van L. Guicciardini ca 1565

Inhoud

Arnhem rond 1565
De Arnhemse kaarten van Guicciardini
Leven en werk van Guicciardini
Literatuur



Naar boven




Naar boven

Arnhem rond 1565

Deze kaart van Lodovico Guicciardini komt uit een uitgave van 1581 en geeft de situatie in Arnhem rond 1565 weer.
Linksonder in het cartouche staat in het Latijn: ‘Arnhem, een versterkte stad van Gelre aan de oever van de Rijn’.
De kaart geeft een vogelvluchtgezicht op Arnhem vanuit het zuiden. De middeleeuwse stadsmuren en grachten zijn goed te herkennen. Tussen Rijnpoort (links) en Sabelspoort (midden onder) is er een dubbele stadsmuur. Tussen Sabelspoort en Rijnpoort is deze enkelvoudig. De schipbrug, die in 1603 zou worden aangelegd, ontbreekt op de kaart. De Rijn werd per veer overgestoken.
De loop van de Jans- of Sonsbeek is goed te volgen. Op de hoek van de huidige Ruiter- en Bovenbeekstraat komt de beek de stad binnen om via de Beekstraat haar weg te vervolgen. Achter de Markt maakt de waterweg een bocht en stroomt parallel aan de Rijn totdat zij buiten de Rijnpoort de rivier instroomt.


 


Naar boven

De Arnhemse kaarten van Guicciardini

Guicciardini heeft verschillende plattegronden van Arnhem gemaakt die soms erg en soms weinig van elkaar verschillen. In de literatuur over Arnhem worden de verschillende kaarten vaak door elkaar gehaald, wat de duidelijkheid niet ten goede komt.
De Arnhemse plattegrond van Guicciardini staat in vele boeken en artikelen over de Arnhemse geschiedenis. Daarbij wordt veelvuldig naar elkaar verwezen, wat de duidelijkheid niet ten goede komt.
De diverse uitgaven in verschillende talen van het werk van Guicciardini en de kopieën van Guicciardini’s kaart door andere cartografen hebben het er de zaak ook niet eenvoudiger opgemaakt.
De eerste uitgave van Guicciardini verscheen in de Italiaanse taal in 1567. De plattegrond van Arnhem verscheen echter pas bij een uitgave uit 1581. De eerste Nederlandstalige uitgave van Guicciardini verscheen in 1609 en ook daarin stond de kaart van Arnhem. Vele gewijzigde edities volgden nog.

De hierboven afgebeelde kaart komt uit de Guicciardini-uitgave van 1581 en is afgedrukt in o.a. Iddekinge (1982/1983, dl. 1, p. 9).
In Alberts (1983, p. 30) en Borman (1993, p. 66) staat een kaart uit een druk van 1609. Deze kaart wijkt iets af van de bovenstaande kaart: zo ontbreken de komma achter ARNHEMIUM en de punt achter OPP in het cartouche linksonder.
In Augusteijn (1997, p. 16) en Verkerk (1983) staat geen Guicciardini kaart van Arnhem uit, maar wel een gewijzigde Guicciardini-kopie van Georg Braun en Frans Hogenberg uit hun Civitates Orbis Terrarum-uitgave van 1581.
In Schulte (1994) wordt een kaart uit een uitgave van 1609 (Ten Hoedt) of 1617 (Schulte) besproken.

De kaart van Guicciardini bouwt voor op de kaart van Jacob van Deventer of op kopieën daarvan.



Naar boven

Leven en werk van Guicciardini

Geboren: Florence, 19 augustus 1521; Overleden: Antwerpen, 22 maart 1589.
Over de jeugd van Lodovico Guicciardini zijn geen gegevens bekend. In 1541 reisde hij via Lyon naar Antwerpen, waar hij in augustus arriveerde. Kort daarop ging de daar gevestigde firma der Guicciardini's failliet. Lodovico begon voor eigen rekening zaken te doen, maar wat zijn zaken inhielden, is onbekend. Gedurende de beginjaren van de Opstand werd hij om onduidelijke redenen op bevel van Alva gedurende zestien maanden in het kasteel Vilvoorde gevangen gehouden (1569-1570).
Lodovico Guicciardini maakte één van de succesvolste beschrijvingen van de Nederlanden in de 16e eeuw. Zijn Beschrijving van de Nederlanden beleefde vooral in de 17de eeuw een ongeëvenaard groot aantal herdrukken. Het werk dat oorspronkelijk in een Italiaanse versie op de markt kwam, werd door verschillende uitgevers in allerlei vertalingen en verschillende formaten uitgegeven. Uitgaande van de tegenwoordige staatsgrenzen strekte het door Guicciardini beschreven gebied zich uit over Nederland, België, Luxemburg, het noorden van Frankrijk en enkele Duitse grensgebieden. Maar het was niet in de eerste plaats de tekst die het werk zo populair maakte. Het waren vooral de schitterende houtsneden en kopergravures van kaarten, stadsplattegronden en stadsgezichten waar de reizigers en buitenlanders, maar ook de Nederlandse burgers zelf in geïnteresseerd waren.
Enkele drukken van zijn werk:
De allereerste editie (in het Latijn) werd gedrukt in Antwerpen. Al snel volgde een Franstalige uitgave. In 1582 bracht de beroemde Antwerpse uitgeverij Plantijn een versie uit.
Vermeldenswaardig is eveneens de druk uit 1613 van de vermaarde Arnhemse drukker Jan Jansz (Johannes Janssonius sr.).
Guicciardini, L., Descrittione di tutti i Paesi Bassi, altrimenti detti Germania Inferiore.
Anversa: Silvio 1567.
Guicciardini, L., Description de tout Le Pais-Bas.
Anvers: Silvius 1568.
Guicciardini, L., Description de touts les Pais-Bas, autrement appelles la Germanie Inferieure ou Basse Allemagne.
Anvers: Platin 1582.
Guicciardini, L., Description de touts les Pays-Bas.
Arnhem, I. Ieansz, 1613.
De drukkers en cartografenfamilie Blaeu bracht ook een editie uit:
Guicciardini, L., Beschrijvinghe van alle de Nederlanden anderssins ghenoemt Neder-Duytslandt
Willem Blaeu, Amsterdam 1613.



Naar boven

Literatuur

Alberts, W. Jappe (1983). Arnhem. Het leven in een middeleeuwse stad.
Dieren: Uitgeverij De Bataafsche Leeuw. p. 30.

Augusteijn, J. (1997). Historische plattegronden van Nederlandse steden. Deel 8.1 Gelderland. De Veluwe.
Alphen aan den Rijn: Uitgeverij Canaletto. p. 16-17

Augusteijn, J. (1998/99). De stadsplattegronden van Arnhem tot ca. 1900.
In: Bijdragen Felua, deel VII/VIII, 1998/99, pp. 38-48;

Bemmel, H. Chr. (1983). Twee eeuwen boekdrukkunst in Arnhem. Arnhemse drukkers, boekverkopers en uitgevers van 1581 tot 1800.
In: Bemmel, H.C. van, e.a. (1983). Arnhem. Acht Historische Opstellen.
Arnhem: Gouda Quint BV, pp. 73-102.

Borman, R. (1993). Arnhem onder de grond. Bewoningsgeschiedenis van stad en omgeving.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. p. 66.

Hoedt, A.J.M. ten (1998). Plattegronden van Arnhem en andere plaatsen van de Veluwe.
In: Arnhem de Genoeglijkste, 1998, pp. 85-90; pp. 87-88.

Iddekinge, P.R.A., e.a. (eds.) (!982/1983). Ach Lieve Tijd. 750 jaar Arnhem, de Arnhemmers en hun rijke verleden.
Arnhem/Zwolle: De Gelderse Boekhandel - Uitgeverij Waanders, 1982/1983.
Deel 1, pagina 9. (kaart uit de uitgave van 1581)


Schulte, A.G. (1994). De Grote of Eusebiuskerk in Arnhem. IJkpunt van de stad.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs.
p. 12 (afbeelding van Gezicht op Arnhem – Utrechtse editie 1609 of 1617 - ; niet van de kaart)
p. 14 (beschrijving van een plattegrond tussen 1603-1617)
pp. 48-49 (afbeelding plattegrond en detail Grote Kerk en beschrijving van de kaart)

Verkerk, C.L. (1983). Arnhem van koningsgoed tot stad.
In: Bemmel, H.C. van, e.a. (1983) Arnhem. Acht Historische Opstellen.
Arnhem: Gouda Quint BV. pp. 1-40; p. 6.



Naar boven

Printerversie