Startpagina
Geschiedenis tot 1900
    Stuwwal
    Grafheuvels Warnsborn
    Castellum Meijnerswijk
    Arneym
    Stadsrechtenbrief
    Commanderij en gasthuizen
    Kloosters
    Rijn- en Hanzehandel
    Rijnverlegging
    Karel van Gelre
    Beeldenstorm
       Tachtigjarige Oorlog
       Beeldenstorm in Arnhem
    Van Geelkercken
    Zypendaal
    Prodesse en Lorentz
    Regenten in het nauw
    Franse Tijd
    Stad der Provincie
    Sloop Vestingwerken
    Treinverbindingen
    Uitbreidingsplan
    Arnhemsche Courant
    Haagje van het Oosten
    Fabriekskinderen
    Emancipatiebewegingen
    Aankoop Sonsbeek
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
Monumenten buitenstad
Kerk, Klooster, Graf
Scholen
Straten en Pleinen
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
Kaarten en Plattegronden
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap
Contact

Tachtigjarige oorlog

Ketters of de nieuwe leer"

Het verzet tegen de centralisatiepolitiek van Karel V krijgt rond 1520 een nieuwe dimensie als rondreizende marskramers vanuit Duitsland nieuwe godsdienstige ideeën meebrengen. De leer van Maarten Luther vindt in het begin vooral gehoor onder de monniken van het klooster Mariëndaal. De nieuwe ideeën winnen snel aanhang en de rooms-katholieke overheid reageert met nieuwe strenge wetten: de plakkaten. Na de troonsbestijging van Philips II verscherpt de situatie. De politieke en godsdienstige tegenstellingen worden versterkt door economische teruggang en de slachtoffers die de pest maakt. In Arnhem stierven in 1565 elke dag zo’n zes tot zeven inwoners.
Hoewel de Beeldenstorm van 1566 aan Arnhem voorbijgaat, komt de Spaanse generaal Alva in 1567 naar de Nederlanden om orde op zaken te stellen. De zoon van Alva, Don Frederik, regeert in Arnhem met harde hand: de aanhangers van de nieuwe godsdienstige leer, in de ogen van de katholieke kerk zijn het ketters, worden in de Rijn verdronken. Drie ketters worden op de Grote Markt levend verbrand.
Als in 1574 weer de pest uitbreekt in Arnhem en de belastingen door de Spaanse bestuurders worden verhoogd, neemt het verzet weer toe.


 

Maarten Luther



Naar boven

Reformatie in Arnhem




Naar boven

De nieuwe godsdienstleer is niet tegen te houden. De nieuwe stadhouder van Gelre, Johan van Nassau - een broer van Willem van Oranje - , staat toe dat vanaf 1578 Hervormde kerkdiensten op de Markt worden gehouden. Predikant bij deze diensten is een vroegere veldprediker van de troepen van graaf Johan Casimir: Johannes Fontanus. De preken van deze volgeling van de hervormer Johannes Calvijn vinden steeds meer toehoorders, want Fontanus preekt in het Nederduits. Onder diens leiding, en met steun van stadhouder Johan van Nassau, wordt de nieuwe leer in Arnhem gevestigd. De balans slaat door naar de andere kant. De gereformeerden bestormen de Broerenkerk van het Minderbroedersklooster om deze op te eisen voor de nieuwe leer. Zo krijgt Arnhem toch zijn beeldenstorm, want er sneuvelen vele beelden bij deze bezetting.
Een jaar later, in 1579,als Johannes Fontanus in de Grote of St. Eusebiuskerk een uitvaartdienst houdt, voelen de rooms-katholieken zich zo bedreigd dat ze naar de wapens grijpen. Daarop wordt de kerk door soldaten bezet en moet de katholieken het veld ruimen. Zo is rond 1580 Arnhem geheel overgegaan op de nieuwe leer en moeten de rooms-katholieken vluchten (bijv. naar Huissen, want onder het Duitse Kleef viel) of in het geheim hun geloof uitoefenen.



Naar boven

Van oorlog en vrede

Tussen 1568 en 1579 is Arnhem bezet door Spaanse troepen onder leiding van de zoon van Alva, don Frederik. Door de gevechten is het buiten de stad er gevaarlijk. In 1591 vindt er ten zuiden van Arnhem nog een veldslag plaats tussen de opstandelingen o.l.v. Prins Maurits van Oranje en het Spaanse leger van de hertog van Parma.
De vestingwerken rond de stad worden verstevigd en uitgebreid door Maurits tussen 1629-1623. Met de overwinningen van het leger van de Nederlanden, neemt ook de rust en de welvaart toe.
De “Vrede van Münster” in 1648 maakt een definitief einde aan de oorlog. Gelre en Arnhem hebben, als onderdeel van de Republiek der Verenigde Nederlanden, het Habsburgs-Spaanse bestuur van zich afgeschud.
De vrijheid van godsdienst is zeer betrekkelijk. De hervormde/gereformeerde godsdienst maakt de dienst uit in Arnhem. Tot 1795 mogen katholieken niet in openheid hun godsdienst uitoefenen.


 

Maurits en Parma, 1591 De hoofdmacht bevindt zich met Maurits nog ten noorden (linksboven) van Arnhem. Een groep soldaten trekt over een tijdelijke schipbrug (de vaste Arnhemse schipbrug werd in 1603 gebouwd) over de Rijn, waar ze opgewacht worden door eenheden van Parma. Maurits is onderweg naar fort Knodsenburg (Lent) om de belegering van het fort door Parma te doorbreken om vervolgens in oktober 1591 de stad Nijmegen in te nemen.



Naar boven

Printerversie