Startpagina
Geschiedenis tot 1900
Geschiedenis 1900 - heden
Vesting Arnhem
Monumenten binnenstad
Monumenten buitenstad
Kerk, Klooster, Graf
Scholen
Straten en Pleinen
Sonsbeek en Zijpendaal
Architecten
    Aytink van Falkenstein, Anthony
    Diehl, Willem
       Zijpendaalseweg 2
       Luxortheater
       Vestagebouw
       'Oude' Royal
       Kerkstraat 23
    Fromberg, Hendrik Willem
    Heuvelink, Hendrik Jan
    Viervant
    Stadsarchitecten
Verdwenen monumenten
Ambacht en Industrie
Verkeer en Vervoer
Kaarten en Plattegronden
Gezichten op Arnhem
Arnhemmers
Bronnen
Thema's
Wandelen en Fietsen
Sitemap
Contact

'Oude' Royal

Inhoud

Overzicht
Beschrijving
Tijdgenoten over Royal
Literatuur


 

Royal-Willemsplein 1938 Rechts de H.B.S.



Naar boven

Overzicht

Naam: Royal
Adres: Willemsplein 46, Arnhem
Bouwjaar: 1925
Stijl: Art-Deco / Baksteenarchitectuur
Architect: Willem Diehl
Opdrachtgever: Directie café-restaurant ‘Royal’
Gebruik bij oplevering: Café-restaurant ‘Royal’
Einde: zwaar beschadigd tijdens Slag om Arnhem en afgebroken


 

Royal, 1945 verwoest



Naar boven

Beschrijving

Royal was een creatie van de bekende, in Arnhem woonachtige, architect Willem Diehl. Diehl had verscheidene monumentale gebouwen rondom het Willemsplein op zijn naam staan: het Luxortheater (1915) en het Vestagebouw (1930). Het imposante café-restaurant ‘Royal’ werd, in opdracht van de in Arnhem diverse hotels bezittende Th. W. Claassen, door Diehl in 1925 gebouwd in art-deco stijl.
Café-restaurant Royal was een hoog, langgerekt pand met een schilddak. De naam was verwerkt in een ijzeren dakhek. Royal, was een massief, dominant gebouw van donkere baksteen. Langs het Willemsplein bevond zich een terras met een grote, rood-wit gestreepte luifel. Het gebouw omvatte onder meer vergaderzalen, een rookzaal, een biljartzaal, een eetzaal, een lunchroom, een dinerzaal en een café. De architectuur, het interieur, de ligging, het terras en de bediening leidde ertoe dat ‘Royal’ als snel een begrip werd in Arnhem en Nederland.
In de ‘Slag om Arnhem’ wilden de geallieerden de Duitse SS-troepen in de Willemskazerne op het Willemsplein in Arnhem uitschakelen door het gebouw op zondag 17 september te bombarderen. De kazerne ging in vlammen op, evenals het in de directe omgeving ‘Royal’. Na de verwoesting in de oorlog vond het café tijdelijk onderdak in het, schuin tegenover gelegen café-restaurant ‘Riche’.
De Royaldirecte besloot om het gebouw niet te restaureren, maar om een nieuw pand neer te zetten. Het Rotterdamse architectenbureau ‘Van Nieuwenhuyzen, Van der Heyden en Moerman’ tekende voor het ontwerp en het nieuwe café-restaurant Royal opende zijn deuren in 1952.


 

Royal 1935 terras



Naar boven

Tijdgenoten over Royal

De verwoesting van het oude café-restaurant ‘Royal’, 17 september 1944
Aan het Willemsplein werden de Willemskazerne en restaurant Royal totaal vernield. De HBS bleef nagenoeg gespaard. Gert Gijsbers, wiens vader er conciërge was, noemt het een wonder dat hij het bombardement overleefde.
“We zaten met zijn vieren aan tafel en hadden juist de soep op toen opeens Engelse vliegtuigen boven het plein verschenen. Ik zag de bommen vallen. Het waren kettingbommen; drie aaneen. We vluchtten onder de trap in een kast; het werd plotseling stikdonker. De achtergevel van restaurant Royal stortte in de tuin. Meer bommen vielen, plafonds kwamen naar beneden, de ruiten vlamden uiteen, het was een complete hel. Opeens gebonk bij de voordeur. De brandweerlieden van Kring 5 zaten in de val en wilden kennelijk via ons huis vluchten. Ik liep naar voren, maar hoefde de deur niet open te doen - die sloeg vlak voor mij neer, met een wolk donker zand uit de manege, die op hetzelfde moment werd gebombardeerd. Hoe we de woning hebben verlaten weet ik niet meer; paniek overheerste. Mijn vader had gewoontegetrouw de hoed op een stoel liggen met een bos sleutels eronder. Hij zette de hoed op, bommen vielen wederom, weg hoed. Met de sleutels wilde hij het tussenhek open maken, maar dat was een overbodige handeling; we moesten over het hek en over de puinhopen kruipen om het voorplein van de HBS te bereiken. Achteraf stelden we vast dat mijn moeder de elektrische snelkoker had gered en de tas met papieren en geld had laten staan...''.
Rond het Willemsplein was een enorme ravage aangericht. ,,Glas van ruiten, resten van getroffen voertuigen, verwoeste trams bij de haltes op het midden van het plein; Royal en de kazerne brandden als een fakkel.'' De vluchtelingen werden opgevangen door sigarenhandelaar Harry Lensen, wiens winkel ook in puin lag. ,,Hij stond met cognac klaar om iedereen in nood te troosten; zelfs Duitse soldaten uit de kazerne, wit van angst en van de kalk.''
Albert Ravestein uit de Bremstraat zal het geluid nooit vergeten. ,,Het hield niet meer op met het enorme kabaal, luchtafweer, vliegtuigen, bommen. Pamfletten daalden neer, bestemd voor ons met 'de bevrijding is nabij' en voor de Duitsers met 'geef je maar over'.''

Bron: Horlings, A. (1995). Arnhem spookstad: ...en we gingen voor drie dagen... : herinneringen en foto's van evacués, gastgezinnen en achterblijvers na de Slag om Arnhem, 1944-'45.
Rijswijk: Elmar.




 


Naar boven

Literatuur

BONAS-databestand/Archiwijzer

De Gelderlander.

Horlings, A. (1995). Arnhem spookstad: ...en we gingen voor drie dagen.. : herinneringen en foto's van evacués, gastgezinnen en achterblijvers na de Slag om Arnhem, 1944-'45.
Rijswijk: Elmar.

Jeurissen, A.P.J. & Wientjes, R.C.M. (2005). Arnhem na de oorlog 1945-1970.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. nr. 67, 70.

Roelofs, B. (1995). De wederopbouw van Arnhem 1945-1964.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 67.

Schulte, A.B.C. & Schulte, A.G. (2004). De verdwenen stad. Arnhem voor de verwoesting van 19944-1945.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 72-74.

Stempher, A.S. (1968). Sjouwen door Oud-Arnhem.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. pp. 89-91.

Stempher, A.S. (2003). Arnhem zo was het, deel 1.
Hoevelaken: Verba. nr. 85-86.

Van Sonsbeke (W.K. van Loon) (1982). Arnhemse straten geplaveid met herinneringen Deel I.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. pp. 148-149.

Vredenberg, J. (2004). Wederopbouw. Stedenbouw en architectuur in Arnhem 1945-1965.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 20.

Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur, Gelders Archief, Bibliotheek Arnhem en Stijn de Vries (2005-2007).


 

Royal interieur 1935



Naar boven

Printerversie